Giáo trình môn quản trị nhân lực

CH NG IƯƠ KHÁI QUÁT CHUNG V QU N TR NGU N NHÂN L CỀ Ả Ị Ồ Ự I. Khái ni m, ch c năng và nhi m v c a Qu n tr Ngu n nhân l c ệ ứ ệ ụ ủ ả ị ồ ự 1. Khái ni mệ Có nhi u cách phát bi u v Qu n tr Ngu n nhân l c do nh h ng cách ti pề ể ề ả ị ồ ự ả ưở ế c n và nh n th c khác nhau. M t trong nh ng khái ni m th ng dùng đó là:ậ ậ ứ ộ ữ ệ ườ “Qu n tr ngu n nhân l c là t t c các ho t đ ng, chính sách và các quy t đ nhả ị ồ ự ấ ả ạ ộ ế ị qu n lý liên quan có nh h ng đ n m i quan h gi a doanh nghi p và nhânả ả ưở ế ố ệ ữ ệ viên c a nó “.ủ Ngày nay khái ni m hi n đ i v Qu n tr ngu n nhân l c là: “Qu n tr ngu nệ ệ ạ ề ả ị ồ ự ả ị ồ nhân l c là nh ng ho t đ ng nh m tăng c ng nh ng đóng góp có hi u qu c aự ữ ạ ộ ằ ườ ữ ệ ả ủ cá nhân vào m c tiêu c a t ch c trong khi đ ng th i c g ng đ t đ c nh ngụ ủ ổ ứ ồ ờ ố ắ ạ ượ ữ m c tiêu c a cá nhân “. ụ ủ + M c tiêu c a t ch cụ ủ ổ ứ : - Chi phí lao đ ng th p trong giá thành.ộ ấ - Năng su t lao đ ng t i đa c a nhân viên.ấ ộ ố ủ - Ngu n nhân l c n đ nh và s n sàng.ồ ự ổ ị ẵ - S trung thành c a ng i lao đ ng.ự ủ ườ ộ - S h p tác thân thi n c a ng i lao đ ng.ự ợ ệ ủ ườ ộ - Ng i lao đ ng phát huy và đóng góp nh ng sáng ki n.ườ ộ ữ ế - T ch c s n xu t m t cách khoa h c và ch t ch .ổ ứ ả ấ ộ ọ ặ ẽ - L i nhu n t i đa và chi n th ng trong c nh tranh.ợ ậ ố ế ắ ạ + M c tiêu c a cá nhânụ ủ : - Th a mãn nh ng nhu c u không ng ng tăng lên c a con ng iỏ ữ ầ ừ ủ ườ - M t cách c th nh ng nhu c u c a nhân viên có th là:ộ ụ ể ữ ầ ủ ể 1. Nhu c u v vi c làm và đi u ki n làm vi c:ầ ề ệ ề ệ ệ - Vi c làm an toàn (v tính m ng, s c kh e, tài s n, an ninh tâm lý …).ệ ề ạ ứ ỏ ả - Vi c làm không đ n đi u và bu n chán.ệ ơ ệ ồ - Vi c làm phù h p v i năng l c và s tr ng c a cá nhân.ệ ợ ớ ự ở ườ ủ - Đ c làm vi c trong b u không khí lành m nh và thân thi n.ượ ệ ầ ạ ệ - Có c s v t ch t thích h p cho công vi c.ơ ở ậ ấ ợ ệ - Th i gian làm vi c thích h p.ờ ệ ợ - Vi c tuy n d ng ph i n đ nh.ệ ể ụ ả ổ ị 2. Quy n cá nhân và l ng b ng:ề ươ ổ - Đ c đ i x theo cách tôn tr ng ph m giá c a con ng i.ượ ố ử ọ ẩ ủ ườ Trang 1 - Đ c c m th y mình quan tr ng và c n thi t.ượ ả ấ ọ ầ ế - Đ c quy n làm vi c d i s đi u khi n c a c p trên là ng i hi u bi t.ượ ề ệ ướ ự ề ể ủ ấ ườ ể ế - Đ c quy n làm vi c d i s đi u khi n c a c p trên là ng i có kh năngượ ề ệ ướ ự ề ể ủ ấ ườ ả giao t nhân s .ế ự - Đ c quy n tham d vào các quy t đ nh có nh h ng tr c ti p đ n cá nhânượ ề ự ế ị ả ưở ự ế ế mình. - Mu n đ c đ i x m t cách công b ng.ố ượ ố ử ộ ằ - Mong mu n h th ng l ng b ng công b ng và đ c tr công theo s đóngố ệ ố ươ ổ ằ ượ ả ự góp m i ng i. ỗ ườ 3. C h i thăng ti n:ơ ộ ế - Đ c c p trên nh n bi t thành tích trong quá kh .ượ ấ ậ ế ứ - C h i đ c tham d các khóa đào t o và phát tri n.ơ ộ ượ ự ạ ể - C h i bày t tài năng: t o đi u ki n cho h l p thành tích và thích thú trongơ ộ ỏ ạ ề ệ ọ ậ công vi c.ệ - C h i đ c thăng ch c đ c i thi n m c s ng và vi c làm có t ng lai.ơ ộ ượ ứ ể ả ệ ứ ố ệ ươ Câu h i quan tr ng mà các nhà QL ph i tr l i là: CN th c s mu n gì t côngỏ ọ ả ả ờ ự ự ố ừ vi c c a h ?ệ ủ ọ M t s nghiên c u thú v đã đ c ti n hành trong s các công nhân c a ngànhộ ố ứ ị ượ ế ố ủ công nghi p M đ th tr l i câu h i này. Trong m t công trình nghiên c uệ ỹ ể ử ả ờ ỏ ộ ứ nh v y, các giám sát viên đ c yêu c u th đ t mình vào đ a v ư ậ ượ ầ ử ặ ị ị c a nh ngủ ữ công nhân và s p x p th t t m quan tr ng c a các lo i ch tiêu miêu t m iắ ế ứ ự ầ ọ ủ ạ ỉ ả ọ đi u mà công nhân mu n t công vi c c a h . C n nh n m nh r ng, trong vi cề ố ừ ệ ủ ọ ầ ấ ạ ằ ệ s p x p các ch tiêu, giám sát ắ ế ỉ không nên nghĩ v cái h mu n, mà ph i theo ề ọ ố ả cái công nhân mu nố . Cùng v i các giám sát viên, các công nhân đ c yêu c u x pớ ượ ầ ế th t các ch tiêu theo khía c nh t đi u h mu n nh t t công vi c c a h . ứ ự ỉ ạ ừ ề ọ ố ấ ừ ệ ủ ọ K t qu đ c ghi nh n nh sau: 1 = cao nh t và 10 = th p nh t theo t m quanế ả ượ ậ ư ấ ấ ấ ầ tr ng.ọ Giám sát viên Công nhân Đi u ki n làm vi c t tề ệ ệ ố C m giác làm ch s v tả ủ ự ậ Rèn luy n k lu tệ ỷ ậ S đánh giá đ y đ các công vi c đãự ầ ủ ệ làm S trung thành v qu n lý đ i v i côngự ề ả ố ớ nhân 4 10 7 8 6 1 3 9 2 10 1 8 5 7 Trang 2 L ng caoươ Tri n v ng và s phát tri n c a công tyể ọ ự ể ủ S đ ng c m v i nh ng v n đ cá nhânự ồ ả ớ ữ ấ ề Đ m b o công vi cả ả ệ Công vi c thú vệ ị 9 2 5 3 4 6 K t qu này cho th y, các giám sát viên nói chung cho r ng l ng cao, đ m b oế ả ấ ằ ươ ả ả công vi c, tri n v ng và đi u ki n làm vi c t t là đi u mà công nhân mu n nh tệ ể ọ ề ệ ệ ố ề ố ấ t công vi c c a h . Song ng i công nhân không nghĩ nh th .ừ ệ ủ ọ ườ ư ế M t cu c đi u tra t i Vi t nam trong năm 2007 c a m t t ch c đ c l p v v nộ ộ ề ạ ệ ủ ộ ổ ứ ộ ậ ề ấ đ t ng t cho k t qu nh sau:ề ươ ự ế ả ư M i quan tâm ố c a Công tyủ M i quan tâmố c a Nhân viênủ L ng b ng và phúc l iươ ổ ợ Đào t o và phát tri nạ ể S hài lòng công vi cự ệ Chính sách và quy trình Qu n lý công vi cả ệ M i quan h công vi cố ệ ệ S c kh e và an toàn lao đ ngứ ỏ ộ Liên l c n i bạ ộ ộ 8 5 1 6 3 2 7 4 1 2 3 4 5 6 7 8 T nh ng quan đi m hi n t i v nhân s , qu n tr ngu n nhân l c đã đ c phátừ ữ ể ệ ạ ề ự ả ị ồ ự ượ tri n trên c s nh ng nguyên t c sau:ể ơ ở ữ ắ - Nhân viên đ c đ u t th a đáng đ phát tri n các năng l c riêng nh m th aượ ầ ư ỏ ể ể ự ằ ỏ mãn các nhu c u cá nhân, đ ng th i t o ra năng su t lao đ ng, hi u qu làmầ ồ ờ ạ ấ ộ ệ ả vi c cao và đóng góp t t nh t cho t ch c.ệ ố ấ ổ ứ - Môi tr ng làm vi c đ c thi t l p sao cho có th kích thích nhân viên phátườ ệ ượ ế ậ ể tri n và s d ng t i đa k năng c a mình.ể ử ụ ố ỹ ủ - Các ch c năng nhân s đ c ph i h p và là m t b ph n chi n l c quanứ ự ượ ố ợ ộ ộ ậ ế ượ tr ng trong chi n l c c a doanh nghi p.ọ ế ượ ủ ệ - QTNNL ngày nay ph i đ c tr i r ng ra các nhánh c a t ch c, ch không chả ượ ả ộ ủ ổ ứ ứ ỉ t p trung b ph n T ch c Cán b .ậ ở ộ ậ ổ ứ ộ 2. Các ch c năng c b n c a Qu n tr Ngu n nhân l cứ ơ ả ủ ả ị ồ ự Các ho t đ ng chính c a Qu n tr ngu n nhân l c t p trung vào 4 lĩnh v c sauạ ộ ủ ả ị ồ ự ậ ự đây: Trang 3 1. Ch c năng thu hút, tuy n ch n và b trí nhân s ứ ể ọ ố ự Ch c năng này nh m đ m b o đ s l ng nhân viên v i trình đ , k năng,ứ ằ ả ả ủ ố ượ ớ ộ ỹ ph m ch t phù h p v i công vi c và b trí h vào đúng công vi c đ đ t đ cẩ ấ ợ ớ ệ ố ọ ệ ể ạ ượ hi u qu cao nh t.ệ ả ấ 2. Ch c năng đào t o và phát tri nứ ạ ể Nhóm ch c năng này nh m nâng cao trình đ lành ngh , các k năng và cácứ ằ ộ ề ỹ nh n th c m i cho nhân viên. Đào t o, phát tri n h ng đ n nâng cao các giá trậ ứ ớ ạ ể ướ ế ị c a tài s n nhân l c cho doanh nghi p nh m tăng kh năng c nh tranh cũng nhủ ả ự ệ ằ ả ạ ư tăng kh năng thích ng v i môi tr ng đ y thay đ i.ả ứ ớ ườ ầ ổ 3. Ch c năng duy trì và s d ng ngu n nhân l cứ ử ụ ồ ự Ch c năng này nh m vào vi c s d ng có hi u qu ngu n nhân l c. Ch c năngứ ằ ệ ử ụ ệ ả ồ ự ứ này h ng đ n s phát huy t i đa kh năng làm vi c c a nhân viên đ ng th iướ ế ự ố ả ệ ủ ồ ờ t o ra s g n bó trung thành v i t ch c. Các chính sách liên quan đ n đ ng viênạ ự ắ ớ ổ ứ ế ộ đúng đ n s góp ph n nâng cao tinh th n và nhi t tình cho nhân viên.ắ ẽ ầ ầ ệ 4. Ch c năng thông tin và d ch v v nhân l c (Quan h lao đ ng)ứ ị ụ ề ự ệ ộ Ch c năng này nh m cung c p các thông tin có liên quan đ n ng i lao đ ng vàứ ằ ấ ế ườ ộ th c hi n các d ch v mang tính phúc l i cho nhân viên. Các thông tin v laoự ệ ị ụ ợ ề đ ng bao g m các v n đ nh : chính sách ti n l ng, ti n công, thông tin vộ ồ ấ ề ư ề ươ ề ề tuy n d ng, đ b t, đào t o, đánh giá k t qu công vi c, các thông tin liên quanể ụ ề ạ ạ ế ả ệ đ n quan h lao đ ng hay các thông tin v an toàn và b o h lao đ ng… Th cế ệ ộ ề ả ộ ộ ự hi n t t ch c năng này nh m th a mãn s hài lòng cho nhân viên. H c m th yệ ố ứ ằ ỏ ự ọ ả ấ đ c tôn tr ng khi mà không có gì là bí m t đ i v i h . ượ ọ ậ ố ớ ọ Ch c năng này còn bao g m các d ch v có tính phúc l i cho nhân viên nh :ứ ồ ị ụ ợ ư ch ng trình chăm sóc y t , b o hi m, phân chia phúc l i, c phi u. Cácươ ế ả ể ợ ổ ế ch ng trình nh v y là đ ng l c cho nhân viên g n bó lâu dài v i t ch c.ươ ư ậ ộ ự ắ ớ ổ ứ Qu n tr ngu n nhân l c ngày nay g n li n v i m i t ch c b t k c quan tả ị ồ ự ắ ề ớ ọ ổ ứ ấ ể ơ ổ ch c đó có b ph n Qu n tr ngu n nhân l c hay không. Qu n tr ngu n nhânứ ộ ậ ả ị ồ ự ả ị ồ l c là khó khăn ph c t p h n qu n tr các y u t khác c a quá trình s n xu t vìự ứ ạ ơ ả ị ế ố ủ ả ấ m i con ng i là m t th gi i r t riêng bi t h khác nhau v năng l c làm vi c,ỗ ườ ộ ế ớ ấ ệ ọ ề ự ệ v hoàn c nh gia đình, tình c m, tham v ng… và luôn v n đ ng thay đ i .Đi uề ả ả ọ ậ ộ ổ ề này đòi h i qu n tr con ng i ph i là m t khoa h c và ngh thu t. Nghĩa làỏ ả ị ườ ả ộ ọ ệ ậ ph i s d ng khoa h c qu n tr v con ng i m t cách uy n chuy n phù h pả ử ụ ọ ả ị ề ườ ộ ể ể ợ cho nh ng tình hu ng c th trong môi tr ng c th .ữ ố ụ ể ườ ụ ể 3. Nhi m v c a Qu n tr ngu n nhân l cệ ụ ủ ả ị ồ ự Đ th c hi n các ch c năng trên, nhi m v c a qu n tr ngu n nhân l c baoể ự ệ ứ ệ ụ ủ ả ị ồ ự g m:ồ 1. Ho ch đ nh và d báo nhu c u nhân s ạ ị ự ầ ự 2. Thu hút, tuy n m nhân viên ể ộ 3. Tuy n ch n nhân viên ể ọ Trang 4 4. Hu n luy n , đào t o , phát tri n ngu n nhân l cấ ệ ạ ể ồ ự 5. B trí s d ng và qu n lý nhân viênố ử ụ ả 6. Thúc đ y , đ ng viên nhân viênẩ ộ 7. Tr công lao đ ngả ộ 8. Đánh giá năng l c th c hi n công vi c c a nhân viênự ự ệ ệ ủ 9. An toàn và s c kh eứ ỏ 10. Th c hi n giao t nhân sự ệ ế ự 11. Gi i quy t các t ng quan nhân s (các quan h lao đ ng nh : khen th ng,ả ế ươ ự ệ ộ ư ưở k lu t, sa th i, tranh ch p lao đ ng …).ỷ ậ ả ấ ộ Lý thuy t m i v tăng tr ng, m t n n kinh t mu n tăng tr ng nhanh và caoế ớ ề ưở ộ ề ế ố ưở c n d a vào ít nh t 3 tr c t căn b n sau:ầ ự ấ ụ ộ ả - Áp d ng công ngh m iụ ệ ớ - Phát tri n h t ng c sể ạ ầ ơ ở - Phát tri n ngu n nhân l cể ồ ự Trong đó phát tri n ngu n nhân l c là then ch t. Đ c bi t ngu n nhân l c ch tể ồ ự ố ặ ệ ồ ự ấ l ng cao là m t y u t quy t đ nh nh t c a s tăng tr ng kinh t . N u xemượ ộ ế ố ế ị ấ ủ ự ưở ế ế xét d i góc đ phát tri n b n v ng bao g m: tăng tr ng kinh t , an toàn xãướ ộ ể ề ữ ồ ưở ế h i và b o v môi tr ng thì phát tri n ngu n nhân l c v a là ngu n l c v a làộ ả ệ ườ ể ồ ự ừ ồ ự ừ m c tiêu cu i cùng là đ nh cao c a quá trình phát tri n m i qu c gia, vì nó g nụ ố ỉ ủ ể ở ỗ ố ắ li n v i phát tri n con ng i và l y con ng i làm trung tâm c a s phát tri n.ề ớ ể ườ ấ ườ ủ ự ể Hay nói khác đi vì con ng i mà phát tri n và s phát tri n nh con ng i.ườ ể ự ể ờ ườ Vài nét v s hình thành và phát tri n c a Qu n tr Ngu n nhân l cề ự ể ủ ả ị ồ ự : Tách ra kh i ch c năng qu n tr chung t nám 1850, trong su t th i gian dàiỏ ứ ả ị ừ ố ờ qu n tr nhân s ch thi hành ch c năng hành chánh nh l u tr h s nhân s ,ả ị ự ỉ ứ ư ư ữ ồ ơ ự ch m công , th c hi n các công vi c s v theo l nh c p trên … Có th nóiấ ự ệ ệ ự ụ ệ ấ ể Qu n tr nhân s lúc đ u đ c coi nh m t ch c năng ghi chép r t ít có giá trả ị ự ầ ượ ư ộ ứ ấ ị n u không mu n nói là vô giá tr đ i v i m c tiêu c a t ch c .ế ố ị ố ớ ụ ủ ổ ứ Cu i th k 19, đ u th k 20 Taylo (ng i M 1856-1915 ) đã kh i x ngố ế ỷ ầ ế ỷ ườ ỹ ở ướ cách ti p c n m i cho qu n tr nhân s . Qu n tr nhân s giai đo n này đã chúế ậ ớ ả ị ự ả ị ự ạ tr ng đ c bi t đ n năng su t lao đ ng và tìm ra cách th c th c hi n công vi cọ ặ ệ ế ấ ộ ứ ự ệ ệ m t cách nhanh nh t. Đi u này đã bu c các nhà Qu n tr nhân s quan tâm đ nộ ấ ề ộ ả ị ự ế ch c năng hu n luy n, đào t o công nhân đ th c hi n các ph ng pháp làmứ ấ ệ ạ ể ự ệ ươ vi c khoa h c.ệ ọ Trong kho ng 1930-1959, các nhà qu n tr theo tr ng phái “thuy t đ ng viên”ả ả ị ườ ế ộ nh Elton Moyo, Fayon cho r ng: năng su t lao đ ng v n có th tăng lên ngayư ằ ấ ộ ẫ ể c khi đi u ki n lao đ ng x u đi n u bi t quan tâm đ n con ng i. T đây cácả ề ệ ộ ấ ế ế ế ườ ừ ch c năng nhi m v c a qu n tr nhân s đ c làm phong phú h n b i m t lo tứ ệ ụ ủ ả ị ự ượ ơ ở ộ ạ các v n đ nh : giao t nhân s , an toàn và s c kh e, phúc l i và đào t o, …ấ ề ư ế ự ứ ỏ ợ ạ Qu n tr nhân s trong giai đo n này nh n m nh các y u t v phong cách lãnhả ị ự ạ ấ ạ ế ố ề đ o, s tho i mái c a nhân viên, b u không khí t p th là nh ng y u t quanạ ự ả ủ ầ ậ ể ữ ế ố tr ng đ nâng cao năng su t lao đ ng.ọ ể ấ ộ Trang 5 Vào nh ng năm 70 c a th k 20 , s phát tri n c a công ngh máy tính đã giúpữ ủ ế ỷ ự ể ủ ệ ích r t nhi u cho các ho t đ ng qu n tr nhân s , đ c bi t trong các k thu tấ ề ạ ộ ả ị ự ặ ệ ỹ ậ tr c nghi m đ tuy n ch n nhân viên , tính toán ti n l ng … ắ ệ ể ể ọ ề ươ T năm 1980 n n kinh t th gi i đi vào th i kỳ suy thoái và s c nh tranh kh cừ ề ế ế ớ ờ ự ạ ố li t mang tính toàn c u bu c các nhà qu n lý ph i c g ng gi m giá thành tăngệ ầ ộ ả ả ố ắ ả kh năng c nh tranh nh ng đ ng th i ph i đáp ng nh ng nhu c u không ng ngả ạ ư ồ ờ ả ứ ữ ầ ừ tăng lên c a nhân viên. Đ n lúc này Qu n tr nhân s đã đ c nâng lên m tủ ế ả ị ự ượ ở ộ t m cao m i v i tên g i Qu n tr Ngu n nhân l c. Qu n tr ngu n nhân l c thayầ ớ ớ ọ ả ị ồ ự ả ị ồ ự đ i h n cach nhìn v ng i lao đ ng làm thuê. Trong quá kh các nhà qu n lýổ ẳ ề ườ ộ ứ ả ch coi ng i lao đ ng làm thuê nh “chi phí “c a t ch c. Ngày nay các nhàỉ ườ ộ ư ủ ổ ứ qu n tr ngày càng có xu h ng coi ng i lao đ ng nh tài s n c a t ch c. Vìả ị ướ ườ ộ ư ả ủ ổ ứ v y h càng mong mu n đ u t vào ngu n lao đ ng v i m c tiêu thu đ c l iậ ọ ố ầ ư ồ ộ ớ ụ ượ ợ nhu n t vi c đ u t đó trong t ng lai.ậ ừ ệ ầ ư ươ ơ S khác bi t gi a Qu n tr nhân s và Qu n tr Ngu n nhân l c đ cự ệ ữ ả ị ự ả ị ồ ự ượ trình bày nh sau:ư Qu n tr Nhân sả ị ự Qu n tr Ngu n nhân l cả ị ồ ự Quan đi m chungể - Lao đ ng là chi phí đ uộ ầ vào - Nhân viên là tài s n/ngu n v n c n đ cả ồ ố ầ ượ phát tri nể M c tiêu đào t oụ ạ - Giúp cho nhân viên thích nghi vào v trí công tác c aị ủ họ - Đào t o là đ u t phátạ ầ ư tri n ngu n l c c a tể ồ ự ủ ổ ch cứ S d ng con ng iử ụ ườ - Ng n h n và trung h nắ ạ ạ - Dài h nạ L i th c nh tranhợ ế ạ - Th tr ng và công nghị ườ ệ - Ch t l ng ngu n nhânấ ượ ồ l cự C s c a năng su tơ ở ủ ấ và ch t l ngấ ượ - Máy móc + T ch cổ ứ - Công ngh + T ch c +ệ ổ ứ Ch t l ng ngu n nhânấ ượ ồ l cự Các y u t đ ngế ố ộ viên - Ti n + Thăng ti n nghề ế ề nghi pệ - Tính ch t công vi c +ấ ệ Thăng ti n ngh nghi p +ế ề ệ Ti nề Thái đ đ i v i sộ ố ớ ự thay đ iổ - Nhân viên th ng ch ngườ ố l i s thay đ i, c n ph iạ ự ổ ầ ả thay th hế ọ - Ngu n nhân l c ch tồ ự ấ l ng cao thích ng v i sượ ứ ớ ự bi n đ i c a môi tr ng.ế ổ ủ ườ - Qu n tr ngu n nhân l c là khó khăn và ph c t p vì con ng i là m t th c thả ị ồ ự ứ ạ ườ ộ ự ể r t ph c t p. M i con ng i là m t th gi i riêng bi t h khác nhau v năngấ ứ ạ ỗ ườ ộ ế ớ ệ ọ ề l c làm vi c, s thích nguy n v ng v hoàn c nh cá nhân… Trong m i conự ệ ở ệ ọ ề ả ỗ ng i luôn v n đ ng và thay đ i, th m chí đôi khi trong m i con ng i cóườ ậ ộ ổ ậ ỗ ườ nh ng mâu th u trong suy nghĩ, l i nói và hành đ ng. Vì v y hi u và đánh giáữ ẫ ờ ộ ậ ể Trang 6 đúng v m i con ng i là không d dàng. Có l vì v y mà ông bà đã nói: “Dòề ỗ ườ ễ ẽ ậ sông dò b d dò, nào ai l y th c mà đo lòng ng i”.ể ễ ấ ướ ườ - Qu n tr ngu n nhân l c g n li n v i m i t ch c b t k c quan t ch c đóả ị ồ ự ắ ề ớ ọ ổ ứ ấ ể ơ ổ ứ có b ph n qu n tr nhân s hay không. B i vì không m t t ch c thi u y u tộ ậ ả ị ự ở ộ ổ ứ ế ế ố con ng i. Mà đã có y u t con ng i thì c n ph i qu n tr con ng i. C nườ ế ố ườ ầ ả ả ị ườ ầ thi t qu n tr ngu n v n quan tr ng c a t ch c.ế ả ị ồ ố ọ ủ ổ ứ - Qu n tr ngu n nhân l c ngày nay tr i r ng kh p các nhánh c a t ch c, chả ị ồ ự ả ộ ắ ủ ổ ứ ứ không ch t p trung vào ch c năng nhi m v c a phòng t ch c nhân s . Đi uỉ ậ ứ ệ ụ ủ ổ ứ ự ề này cho th y m i c p m i b ph n đ u ph i có trách nhi m trong vi c qu n lýấ ọ ấ ọ ộ ậ ề ả ệ ệ ả ngu n nhân l c c a mình. Qu n lý ngu n nhân l c không ch là qu n lý đ i ngũồ ự ủ ả ồ ự ỉ ả ộ nhân viên mà ngay c c p lãnh đ o cũng c n thi t qu n lý đ có th t i u hóaả ấ ạ ầ ế ả ể ể ố ư hi u su t làm vi c c a h . nhi u t ch c ng i ta nghĩ r ng qu n tr nhân sệ ấ ệ ủ ọ Ở ề ố ứ ườ ằ ả ị ự là ch qu n tr c p nhân viên mà quên vi c qu n lý đ i ngũ lãnh đ o.ỉ ả ị ấ ệ ả ộ ạ - Qu n tr Ngu n nhân l c ngày nay là m t khoa h c và là m t ngh thu t. Làả ị ồ ự ộ ọ ộ ệ ậ khoa h c vì nó s d ng nh ng thành t u c a khoa h c đ nghiên c u v conọ ử ụ ữ ự ủ ọ ể ứ ề ng i, đúc k t nh ng nguyên t c mang tính lý lu n khoa h c trong qu n lý conườ ế ữ ắ ậ ọ ả ng i. Là ngh thu t b i qu n lý con ng i không th tuân th nh ng nguyênườ ệ ậ ở ả ườ ể ủ ữ t c máy móc, nó đòi h i tính linh ho t, uy n chuy n trong qu n lý con ng i.ắ ỏ ạ ể ể ả ườ Ngh thu t v tìm hi u và đi u khi n con ng i đ i h i nh ng kh “linh c m”ệ ậ ề ể ề ể ườ ỏ ỏ ữ ả ả c a ng i lãnh đ o. Nh ng linh c m đó ch có đ c khi chúng ta có đ c hủ ườ ạ ữ ả ỉ ượ ượ ệ th ng ki n th c sâu s c v con ng i và đ c bi t nó ph i đ c tr i nghi m quaố ế ứ ắ ề ườ ặ ệ ả ượ ả ệ th c t cu c s ng. Nh ng đúc k t v thành công cũng nh th t b i trong cu cự ế ộ ố ữ ế ề ư ấ ạ ộ s ng đ c soi r i b i h th ng ki n th c s giúp chúng ta thành công h n. Ngayố ượ ọ ở ệ ố ế ứ ẽ ơ c khi th t b i trong các quy t đ nh v con ng i đ c nghi n ng m m t cáchả ấ ạ ế ị ề ườ ượ ề ẫ ộ nghiêm túc cũng s giúp chúng ta tránh nh ng sai l m ti p theo.ẽ ữ ầ ế * Vai trò c a Qu n tr Ngu n nhân l củ ả ị ồ ự - Giai đo n t năm 1950-1960 ng i ta coi ạ ừ ườ s n xu t ả ấ là l i th c nh tranhợ ế ạ - Giai đo n t năm 1960-1970 thì ạ ừ tài chính đ c coi là y u t quy t đ nh đ nượ ế ố ế ị ế c nh tranhạ - Giai đo n t năm 1970-1980 ho t đ ng ạ ừ ạ ộ Marketing là tr ng tâmọ - Giai đo n t năm 1980-1990 ạ ừ Công ngh thông tin ệ gi vai trò quan tr ngữ ọ - Giai đo n t năm 1990-nay, ạ ừ QTNNL hay y u t con ng i đ c coi là y u tế ố ườ ượ ế ố quy t đ nh đem l i l i th c nh tranh.ế ị ạ ợ ế ạ Ngày nay các ho t đ ng c a QTNNL đã phong phú và đa d ng nh m t i u hóaạ ộ ủ ạ ằ ố ư các quá trình qu n tr con ng i.ả ị ườ Th c t cho th y các doanh nghi p luôn mong mu n ho t đ ng m t cách cóự ế ấ ệ ố ạ ộ ộ hi u qu . Nh ng đ c đi m c a các t ch c có hi u qu có th bao g m khệ ả ữ ặ ể ủ ổ ứ ệ ả ể ồ ả năng sinh l i, l i nhu n trên v n đ u t , th ph n , m c tăng tr ng , kh năngờ ợ ậ ố ầ ư ị ầ ứ ưở ả thích ng và đ i m i, và có th là c m c tiêu t i th ng là: s ng sót. Có thứ ổ ớ ể ả ụ ố ượ ố ể nói r ng: m t t ch c ho t đ ng có hi u qu , n u nó cung c p cho ng i tiêuằ ộ ổ ứ ạ ộ ệ ả ế ấ ườ dùng nh ng d ch v và s n ph m mong mu n m t cách k p th i v i giá c ph iữ ị ụ ả ẩ ố ộ ị ờ ớ ả ả Trang 7 chăng và ch t l ng h p lý. Nh v y, hấ ượ ợ ư ậ i u qu là kh năng xác đ nh các m cệ ả ả ị ụ tiêu thích h pợ . Hi u qu ho t đ ng c a t ch c ph thu c nhi u vào hi u su t khi th c hi nệ ả ạ ộ ủ ổ ứ ụ ộ ề ệ ấ ự ệ công vi c .ệ Các s n ph m và d ch v đ c t o ra b ng cách k t h p các ngu n tài nguyênả ẩ ị ụ ượ ạ ằ ế ợ ồ và cung c p giá tr gia tăng cho khách hàng. N u ta cho r ng t t c các ngu n tàiấ ị ế ằ ấ ả ồ nguyên c a t ch c nh nguyên v t li u, các d li u, công ngh , v n và ngu nủ ổ ứ ư ậ ệ ữ ệ ệ ố ồ nhân l c – nh là đ u vào và các s n ph m cũng nh d ch v đ c t o ra nhự ư ầ ả ẩ ư ị ụ ượ ạ ư đ u ra , thì các t ch c đ u tìm cách tăng t i đa đ u ra đ ng th i gi m đ n m cầ ổ ứ ề ố ầ ồ ờ ả ế ứ t i thi u đ u vào . Nh v y, ố ể ầ ư ậ hi u su t đ c hi u nh là m i quan h gi a cácệ ấ ượ ể ư ố ệ ữ đ u vào và đ u ra đ tìm cách gi m thi u các chi phí v ngu n l cầ ầ ể ả ể ề ồ ự . Nh ngữ quy t đ nh nhân s s giúp t ch c qu n lý hi u su t c a các nhân viên c aế ị ự ẽ ổ ứ ả ệ ấ ủ ủ mình. Và b i vì các nhân viên này l i ra các quy t đ nh v qu n lý t t c nh ngở ạ ế ị ề ả ấ ả ữ ngu n tài nguyên khác, nên hi u su t c a nhân s là m t nhân t quan tr ngồ ệ ấ ủ ự ộ ố ọ quy t đ nh hi u su t c a t ch c.ế ị ệ ấ ủ ổ ứ Các ho t đ ng Qu n tr ngu n nhân l c trong doanh nghi pạ ộ ả ị ồ ự ệ 01. Ho ch đ nh ngu n nhân l c ạ ị ồ ự 02. Phân tích công vi cệ 03. Mô t công vi cả ệ 04. Ph ng v nỏ ấ 05. Tr c nghi mắ ệ 06. L u tr h sư ữ ồ ơ 07. Đ nh h ng công vi cị ướ ệ 08. Đào t o hu nạ ấ luy n công nhânệ 09. Bình b u đánh giá thi đuaầ 10. B i d ng nâng caoồ ưỡ trình đ ộ 11. Qu n tr ti n l ngả ị ề ươ 12. Qu n tr ti n th ngả ị ề ưở 13. Qu n tr các v n đ phúc l iả ị ấ ề ợ 14. Công đoàn 15. Thu hút nhân viên tham gia qu n lý doanh nghi pả ệ 16. Đánh giá công vi cệ 17. Ký k t h p đ ng lao đ ngế ợ ồ ộ 18. Gi i quy t khi u tả ế ế ố lao đ ngộ 19. Giao t nhân sế ự 20. Th c hi n các thự ệ ủ t c, ngh vi c , ngh h u …ụ ỉ ệ ỉ ư 21. K lu t nhân viên ỷ ậ 22. Thúc đ y sáng ki n ,ẩ ế ch ng trình k thu tươ ỹ ậ 23. Ch ng trình chăm sóc s c kh e, y t , an toàn lao đ ngươ ứ ỏ ế ộ 24. Đi u traề quan đi m c a nhân viên.ể ủ Nghĩa v c a qu n lý tr c ti p và c a phòng nhân s :ụ ủ ả ự ế ủ ự Ho tạ Nghĩa v c a Qu n lý tr c ti pụ ủ ả ự ế Nghĩa v c a phòng nhân sụ ủ ự Trang 8 đ ngộ B tríố Cung c p thông tin cho phân tíchấ công vi c; h i nh p k ho ch chi nệ ộ ậ ế ạ ế l c v i k ho ch nhân s t i đ nượ ớ ế ạ ự ạ ơ v ; ph ng v n ng viên; h i nh pị ỏ ấ ứ ộ ậ các thông tin thu th p b i phòngậ ở nhân s ; ra quy t đ nh cu i cùng vự ế ị ố ề thuê m n và đ b t c p m i vào.ướ ề ạ ở ấ ớ Phân tích công vi c; ho chệ ạ đ nh nhân s ; tuy n d ng; tuânị ự ể ụ th lu t l và các quy đ nhủ ậ ệ ị hi n hành; xem xét đ n xinệ ơ vi c; ki m tra tr c nghi mệ ể ắ ệ vi t và th c hi n nhi m vế ự ệ ệ ụ xác minh h s , khám s cồ ơ ứ kh e.ỏ Đào t o,ạ Phát tri nể Hu n luy n t i n i làm vi c; thú vấ ệ ạ ơ ệ ị hóa công vi c; kèm c p; đ ng viên;ệ ặ ộ ph n h i đánh giá vi c th c hi nả ồ ệ ự ệ nhi m v cho ng i lao đ ng.ệ ụ ườ ộ Đánh giá và kh o sát tinh th n;ả ầ hu n luy n k thu t; phátấ ệ ỹ ậ tri n qu n lý và t ch c; cể ả ổ ứ ố v n cho ng i lao đ ng;ấ ườ ộ nghiên c u nhân s .ứ ự Duy trì, s d ngử ụ NNL Đ i x công b ng v i ng i laoố ử ằ ớ ườ đ ng; truy n đ t c i m ; x lý xungộ ề ạ ở ở ử đ t tr c ti p; khuy n khích làm vi cộ ự ế ế ệ theo đ i; tôn tr ng nhân ph m cáộ ọ ẩ nhân; tăng l ng.ươ Đãi ng đ n bù, và nh ng l iộ ề ữ ợ ích; quan h lao đ ng; an toànệ ộ và s c kh e; d ch v choứ ỏ ị ụ ng i lao đ ngườ ộ Quan hệ LĐ K lu t, thuyên chuy n, th i h i,ỷ ậ ể ả ồ gi m biên ch .ả ế Xem xét gi i quy t khi u n iả ế ế ạ c a ng i lao đ ng, v h u,ủ ườ ộ ề ư c v n.ố ấ II. Các tri t lý v nhân s và nh h ng c a s thay đ i đ n QTNNLế ề ự ả ưở ủ ự ổ ế 1. Các tri t lý nhân sế ự Các nhà nghiên c u v v qu n tr đ u hi u r ng: tri t lý nhân s và cách c xứ ề ề ả ị ề ể ằ ế ự ư ử c a các qu n tr gia v i nhân viên nh h ng r t m nh đ n b u không khí t pủ ả ị ớ ả ưở ấ ạ ế ầ ậ th , kh năng làm vi c c a nhân viên và hi u qu qu n tr . ể ả ệ ủ ệ ả ả ị Các nhà nghiên c u v hành vi t ch c đã đ a ra nh ng gi thuy t v b n ch tứ ề ổ ứ ư ữ ả ế ề ả ấ con ng i làm c s cho thuy t X và thuy t Y nh sau:ườ ơ ở ế ế ư Thuy t Xế Thuy t Yế Quan đi mể về ng i laoườ đ ngộ - Con ng i v n l i bi ngườ ố ườ ế - H luôn tìm cách tr n tránhọ ố trách nhi m và không có thamệ v ngọ - H u h t m i ng i ít có khầ ế ọ ườ ả năng sáng t oạ - Con ng i không mu n vàườ ố luôn ch ng l i s thay đ i, đ iố ạ ự ổ ổ - Con ng i luôn chăm chườ ỉ - H thích nh n thêm tráchọ ậ nhi mệ - Nhi u ng i có kh năng sángề ườ ả t o khi gi i quy t các v n đ ạ ả ế ấ ề - Con ng i luôn h ng đ n sườ ướ ế ự đ i m iổ ớ - Đ ng c thúc đ y làm vi cộ ơ ẩ ệ Trang 9 m i.ớ - Đ ng c thúc đ y h ch làộ ơ ẩ ọ ỉ y u t v t ch t.ế ố ậ ấ - H là ng i không đáng tinọ ườ c y.ậ không ch v n đ v t ch t màỉ ấ ề ậ ấ quan tr ng h n là giá tr tinhọ ơ ị th nầ - H là ng i đáng tin c y.ọ ườ ậ H th ngệ ố qu n trả ị - B t bu c nhân viên làm vi cắ ộ ệ - Ki m tra nghiêm ng tể ặ - Tr ng ph t nghiêm kh cừ ạ ắ - Khen th ng, đ ng viên nhânưở ộ viên - Th c hi n ch đ t qu nự ệ ế ộ ự ả Trên đây ch mang tính gi thuy t, trong th c t vi c v n d ng không mang tínhỉ ả ế ự ế ệ ậ ụ máy móc. S “pha tr n” các quan đi m khác nhau theo thuy t X và thuy t Y đãự ộ ể ế ế tr thành phong cách qu n tr c a nhi u nhà qu n tr .ở ả ị ủ ề ả ị Ngày nay, ng i ta còn đ c p nhi u đ n thuy t Z, thuy t c a các doanh nghi pườ ề ậ ề ế ế ế ủ ệ Nh t B n. Thuy t Z v i quan đi m “Công nhân vui s ng là chìa khóa đ tăngậ ả ế ớ ể ướ ể năng su t lao đ ng”.ấ ộ V i quan đi m nh v y các doanh nghi p Nh t B n theo t t ng thuy t Z đãớ ể ư ậ ệ ậ ả ư ưở ế c g ng chăm lo t i đa cho nhân viên. ố ắ ố Đ th y rõ đi u này ta có th so sánh mô hình qu n tr ngu n nhân l c theoể ấ ề ể ả ị ồ ự thuy t A (M ) và thuy t Z (Nh t)ế ỹ ế ậ Mô hình Qu n tr ngu n nhân l c theo thuy t A (M ) và thuy t Z (Nh t)ả ị ồ ự ế ỹ ế ậ Thuy t A (M )ế ỹ Thuy t Z (Nh t)ế ậ 1. C ch ơ ế kinh doanh - M c tiêu : l i nhu nụ ợ ậ - Ph ng th c : c nh tranh t doươ ứ ạ ự - Trách nhi m : cá nhânệ - Lu t pháp: công ty l n th ngậ ớ ố lĩnh và chi ph i th tr ng. Nhàố ị ườ n c can thi p thông qua phápướ ệ lu t.ậ - M c tiêu : phát tri nụ ể - Ph ng th c liên k tươ ứ ế - Trách nhi m : t p thệ ậ ể - Lu t pháp : t p đoàn kinh tậ ậ ế là c u n i doanh nghi p v iầ ố ệ ớ nhà n cướ 2. Văn hóa - Đ ng l c là các y u t v kinhộ ự ế ố ề tế - T do cá nhân l n áp t p thự ấ ậ ể - Xung đ t ch y u do nguyênộ ủ ế nhân kinh tế - Đánh giá nhân viên cách bi tệ - Văn hóa giáo d c theo hình th cụ ứ chuyên sâu (chuyên môn hóa h p)ẹ - Đ ng l c là các y u t vộ ự ế ố ề tinh th nầ - T p th có vai trò l n h nậ ể ớ ơ cá nhân - Tránh xung đ t t i đaộ ố - Đánh giá nhân viên có tính quân bình - Giáo d c là trách nhi m c aụ ệ ủ Trang 10 do cá nhân đ u t .ầ ư cha m đ i v i con cái vàẹ ố ớ trách nhi m c a công ty đ iệ ủ ố v i nhân viên và đào t o theoớ ạ di n r ng.ệ ộ 3. Qu n tr ả ị Ngu nồ nhân l cự - Tuy n d ng ng n h nể ụ ắ ạ - Đ b t thăng ti n nhanhề ạ ế - Chuyên môn hóa h pẹ - Đào t o chuyên sâuạ - Ki m tra nghiêm ng tể ặ - Quy t đ nh có tính cá nhânế ị - Trách nhi m cá nhânệ - L ng có tính cách bi tươ ệ - Tuy n d ng su t đ iể ụ ố ờ - Đ b t thăng ti n ch mề ạ ế ậ - Chuyên môn hóa r ngộ - Đào t o đa k năng di nạ ỹ ệ r ngộ - Ki m tra có tính m c nhiênể ặ - Quy t đ nh mang tính t pế ị ậ thể - Trách nhi m t p thệ ậ ể - L ng mang tính cân b ngươ ằ Chúng ta cũng hi u r ng: Tri t lý nhân s c a qu n tr gia cao c p nh t công tyể ằ ế ự ủ ả ị ấ ấ s nh h ng m nh m đ n các qu n tr gia c p d i và toàn th nhân viên, vàẽ ả ưở ạ ẽ ế ả ị ấ ướ ể t đó s nh h ng đ n các quy t đ nh nhân s .ừ ẽ ả ưở ế ế ị ự Ngày nay tính toàn c u hóa đang di n ra m nh m nh s phát tri n mang tínhầ ễ ạ ẽ ờ ự ể bùng n c a h th ng công ngh thông tin toàn c u. Đi u này có th d n đ nổ ủ ệ ố ệ ầ ề ể ẫ ế s đan xen các n n văn hóa khác nhau. Song s nh h ng c a n n văn hóa m iự ề ự ả ưở ủ ề ỗ n c v n tác đ ng m nh m đ n ti n trình QTNNL nh t là các qu c gia cóướ ẫ ộ ạ ẽ ế ế ấ ở ố n n văn hóa giàu b n s c dân t c.ề ả ắ ộ Trong lĩnh v c Qu n tr ngu n nhân l c Nh t B n là qu c qia Á Đông đ t đ cự ả ị ồ ự ậ ả ố ạ ượ nh ng thành công r t đáng khâm ph c. Sau đây ta th y nh ng kinh nghi m màữ ấ ụ ấ ữ ệ các công ty c a Nh t B n đúc rút đ c t nh ng thành công trong lĩnh v c này:ủ ậ ả ượ ừ ữ ự Kinh nghi m c a các công ty nh t b n:ệ ủ ậ ả 1. Th t u tiên trong v n hành doanh nghi p : Con ng i – Tài chính – Côngứ ự ư ậ ệ ườ nghệ 2. Thu d ng su t đ iụ ố ờ 3. Ng i lãnh đ o ph i có ki n th c v con ng iườ ạ ả ế ứ ề ườ 4. T o ra s hài hòa trong m i quan h con ng iạ ự ố ệ ườ 5. Tránh s khác bi t v đi u ki n làm vi c gi a cán b qu n lý và công nhânự ệ ề ề ệ ệ ữ ộ ả 6. Quan h ch th theo ki u “trong nhà ’’.ệ ủ ợ ể 7. Tinh th n h p tác làm vi c c a nhân viênầ ợ ệ ủ 8. Tr lu ng, thăng ti n theo thâm niên.ả ơ ế 9. Ph ng chân c b n trong tuy n ch n nhân viên là:ươ ơ ả ể ọ Trang 11 - Tuy n ng i có t ch t linh ho tể ườ ư ấ ạ - Tuy n đ ng đ i ch không tuy n ngôi sao”ể ồ ộ ứ ể - u tiên tuy n ng i m i r i gh nhà tr ng. Ư ể ườ ớ ờ ế ườ 10. Đào t o su t đ i b ng nhi u cáchạ ố ờ ằ ề 11. Ra quy t đ nh t p th . ế ị ậ ể 2. Anh h ng c a s thay đ i đ n ti n trình Qu n tr ngu n nhân l cưở ủ ự ổ ế ế ả ị ồ ự Chúng ta đang trong m t th gi i đ y r y nh ng bi n đ i, mà nh ng bi n đ iở ộ ế ớ ầ ẫ ữ ế ổ ữ ế ổ đó luôn nh h ng đ n chúng ta. Nh n th c nhanh chóng và đúng đ n v nh ngả ưở ế ậ ứ ắ ề ữ thay đ i đ có th th c hi n quá trình qu n tr ngu n nhân l c m t cách nghổ ể ể ự ệ ả ị ồ ự ộ ệ thu t là mong mu n và là trách nhi m c a các nhà qu n tr .ậ ố ệ ủ ả ị ị Đ c đi m c a T ch c “cũ”:ặ ể ủ ổ ứ V c b n là m t h th ng quan liêu v i nh ng đ c tr ng c b n nh sau:ề ơ ả ộ ệ ố ớ ữ ặ ư ơ ả ư - Các v trí và công vi c đ c chuyên môn hóaị ệ ượ - H th ng th b c chính th cệ ố ứ ậ ứ - Các lu t l và th t c v n hành đ c tiêu chu n hóaậ ệ ủ ụ ậ ượ ẩ - Biên gi i gi a các b ph n rõ ràngớ ữ ộ ậ - Các ho t đ ng đ c tiêu chu n hóa : Đào t o , s nghi p , ph n th ng …ạ ộ ượ ẩ ạ ự ệ ầ ưở ở Đòi h i c a T ch c ngày nayỏ ủ ổ ứ : - Đ u t cho t ng lai … nh ng ph i đ t nh ng tiêu chu n c a hi n t i.ầ ư ươ ư ả ạ ữ ẩ ủ ệ ạ - Ch p nh n r i ro … nh ng không đ c th t b i nghiêm tr ng.ấ ậ ủ ư ượ ấ ạ ọ - Nâng cao ch t l ng hi u qu công vi c … nh ng ph i quan tâm h n n a đ nấ ượ ệ ả ệ ư ả ơ ữ ế ng i lao đ ng.ườ ộ - Bi t t t c chi ti t … nh ng đ ng th i ph i bi t y quy n.ế ấ ả ế ư ồ ờ ả ế ủ ề - H t lòng vì t m nhìn … nh ng ph i năng đ ng và thích ng.ế ầ ư ả ộ ứ - Hãy là ng i lãnh đ o … nh ng ph i bi t l ng nghe.ườ ạ ư ả ế ắ - Làm vi c h t mình và ph i thành công … nh ng ph i bi t chăm sóc gia đình.ệ ế ả ư ả ế ế B i c nh cho th c hi n trong m t t ch c m i:ố ả ự ệ ộ ổ ứ ớ Đ c tính c aặ ủ t ch cổ ứ Các k năng c aỹ ủ cá nhân Các đ c tính c a tặ ủ ổ ch cứ Qu n lý môi tr ngả ườ M ng quan hạ ệ Làm vi c theoệ đ iộ C u trúc theo đ iấ ộ Phát tri n các liênể minh M ngỏ Đàm phán Phát tri n h th ngể ệ ố đ ng viênộ Qu n lý biên gi iả ớ Linh ho tạ Đa nhi m vệ ụ Qu n lý l c l ngả ự ượ H c t pọ ậ Trang 12 lao đ ngộ Đa d ngạ L ng nghe, thôngắ c mả H th ng qu n lýệ ố ả xung đ tộ Quan h nhân v tệ ậ h u quanữ Toàn c uầ Truy n đ t đaề ạ văn hóa H i nh p đa biênộ ậ gi iớ Đáp ng đòi h i đ aứ ỏ ị ph ngươ MÔ HÌNH C A QU N TR HI N Đ IỦ Ả Ị Ệ Ạ Đ c tínhặ Mô hình truy n th ngề ố Mô hình c a th k 21ủ ế ỷ T ch cổ ứ T ng n cầ ấ M ngạ C u trúcấ T đáp ngự ứ Ph thu c l n nhauụ ộ ẫ Mong đ i c aợ ủ NLĐ An toàn Phát tri n cá nhânể L c l ng laoự ượ đ ngộ Đ ng nh tồ ấ Đa văn hóa Công vi cệ B i cá nhânở B i đ iở ộ Th tr ngị ườ N i đ aộ ị Toàn c uầ L i thợ ế Chi phí Th i gianờ Chú tr ngọ L i nhu nợ ậ Khách hàng Ngu n l cồ ự V nố Thông tin , tri th cứ Qu n lý / giám sátả H i đ ng qu n trộ ồ ả ị Nhi u t ch cề ổ ứ Ch t l ngấ ượ Nh ng gì ch p nh n đ cữ ấ ậ ượ Không nh ng bượ ộ Lãnh đ oạ Đ c đoánộ Ngu n c m h ngồ ả ứ Truy n đ tề ạ Trên xu ngố Đa chi uề Ki n ngh và sế ị ự tham gia H th ng góp ý ệ ố nhóm ch t l ng, kh o sátấ ượ ả thái độ Thi t k công vi cế ế ệ Hi u su t, năng su t, quyệ ấ ấ trình chu n, ph m vi h p,ẩ ạ ẹ mô t công vi c c th .ả ệ ụ ể Ch t l ng, thích ng, đ iấ ượ ứ ổ m i, ph m vi r ng, đ i tớ ạ ộ ộ ự qu n.ả Đào t oạ Các k năng công vi c, kỹ ệ ỹ thu t, ch c năng .ậ ứ Đa k năng, đa ch c năng,ỹ ứ chu n đoán và gi i quy tẩ ả ế v n đ .ấ ề Th c hi nự ệ Năng su t, m c tiêu cáấ ụ nhân. Năng su t, ch t l ng, m cấ ấ ượ ụ tiêu c a đ iủ ộ Đánh giá B i c p trên, chú tr ng tàiở ấ ọ chính Khách hàng, đ ng s , c pồ ự ấ trên, chú tr ng ch t l ngọ ấ ượ Trang 13 và d ch v .ị ụ Ph n th ngầ ưở C nh tranh đ tăng thuạ ể nh p và l i ích.ậ ợ Các ph n th ng tài chính/ầ ưở phi tài chính An toàn và s cứ kh eỏ X lý các v n đ phát sinh.ử ấ ề Phòng ng a, an toàn s cừ ứ kh eỏ Tuy n l a và để ự ề b tạ Ch n b i các nhà qu n lýọ ở ả Ch n b i các đ ng sọ ở ồ ự Phát tri n nghể ề nghi pệ Ít k năng, phát tri n cáỹ ể nhân tuy n tính.ế K năng phát tri n trên cỹ ể ơ s nhóm ở Nh v y nh ng thay đ i mà các nhà qu n tr c n quan tâm khi gi i quy t cácư ậ ữ ổ ả ị ầ ả ế v n đ v nhân s có th là:ấ ề ề ự ể - T ch c đã thay đ i t vi c th c hi n công vi c theo ch c năng sang th cổ ứ ổ ừ ệ ự ệ ệ ứ ự hi n công vi c đa ch c năng. Đi u này đòi h i h th ng đào t o chuy n h ngệ ệ ứ ề ỏ ệ ố ạ ể ướ t đào t o t chuyên môn hóa sâu sang đào t o đa k năng di n r ng. Công vi cừ ạ ừ ạ ỹ ệ ộ ệ t nhi m v đ n gi n nh chuyên môn hóa h p sang công vi c đa năng. Ng iừ ệ ụ ơ ả ờ ẹ ệ ườ lao đ ng trong môi tr ng hi n đ i c n gi i chuyên môn c a mình nh ng đ ngộ ườ ệ ạ ầ ỏ ủ ư ồ th i c n am hi u các chuyên môn có liên quan.ờ ầ ể - T ch c đ c xây d ng m t cách g n nh h n ít t ng n c h n đ có thổ ứ ượ ự ộ ọ ẹ ơ ầ ấ ơ ể ể chuy n t i thông tin nhanh chóng h n và d dàng ph n úng v i s thay đ i c aể ả ơ ễ ả ớ ự ổ ủ môi tr ng. Vi c tinh gi m g n nh b máy còn có ý nghĩa quan tr ng trongườ ệ ả ọ ẹ ộ ọ vi c gi m chi phí tăng kh năng c nh tranh. Các giá tr văn hóa c a t ch c cũngệ ả ả ạ ị ủ ổ ứ đã thay đ i t b đ ng sang th ch đ ng. M i liên h gi a các b ph n ngàyổ ừ ị ộ ế ủ ộ ố ệ ữ ộ ậ càng ph thu c vào nhau m t cách ch t ch h n .Vì th mà s liên k t gi a cácụ ộ ộ ặ ẽ ơ ế ự ế ữ cá nhân đ hoàn thành công vi c cũng đ c tăng lên. Đi u này đ c th c hi nể ệ ượ ề ượ ự ệ trong m t t ch c đa văn hóa s làm ti n trình qu n tr ngu n nhân l c tr nênộ ổ ứ ẽ ế ả ị ồ ự ở ph c t p và khó khăn.ứ ạ - C s c a vi c đánh giá và thanh toán đã thay đ i: t d a vào ho t đ ngơ ở ủ ệ ổ ừ ự ạ ộ chuy n sang d a vào k t qu . Rõ ràng tính thi t th c và hi u qu ngày càngể ự ế ả ế ự ệ ả đ c đ cao. Vi c tr l ng d a theo k t qu thay th cho tr theo công vi cượ ề ệ ả ươ ự ế ả ế ả ệ đã bu c ng i lao đ ng quan tâm nhi u h n n a đ n k t qu c a nh ng ho tộ ườ ộ ề ơ ữ ế ế ả ủ ữ ạ đ ng c a b n thân h . ộ ủ ả ọ - Tiêu chu n đ đ b t cũng thay đ i: t d a vào k t qu công vi c sang d aẩ ể ề ạ ổ ừ ự ế ả ệ ự ch y u vào kh năng . Chính đi u này đã m ra và thúc đ y công tác đào t oủ ế ả ề ở ẩ ạ h ng đ n vi c cung c p nh ng năng l c cao cho t ch c. Nh ng ng i trướ ế ệ ấ ữ ự ổ ứ ữ ườ ẻ tu i đ c đào t o bài b n có nhi u c h i h n trong thăng ti n ngh nghi p.ổ ượ ạ ả ề ơ ộ ơ ế ề ệ Qu n lý chi n l c v nhân l c đ c ti n hành trong m t t ch c nh m t i đaả ế ượ ề ự ượ ế ộ ổ ứ ằ ố hóa l i nhu n thu đ c t tài s n nhân công. M c đích c a qu n lý chi n l cợ ậ ượ ừ ả ụ ủ ả ế ượ v nhân l c là nâng cao hi u qu chung c a t ch c b ng cách nâng cao hi uề ự ệ ả ủ ổ ứ ằ ệ qu c a t ng ng i lao đ ng.ả ủ ừ ườ ộ Các nhà nghiên c u cho r ng hi u qu cá nhân c a m t nhân viên b nh h ngứ ằ ệ ả ủ ộ ị ả ưở b i 4 y u t đ c l p sau đây:ở ế ố ộ ậ Trang 14 1. Vai trò: Nh n th c c a nhân viên v nghĩa v và trách nhi m c a mìnhậ ứ ủ ề ụ ệ ủ 2. Năng l cự : Kh năng c a h th c hi n các nghĩa v và trách nhi m đóả ủ ọ ự ệ ụ ệ 3. Đ ng cộ ơ: S hăng hái c a nhân viên trong vi c áp d ng kh năng cá nhân đự ủ ệ ụ ả ể th c hi n các trách nhi m c a mình.ự ệ ệ ủ 4. Đi u ki n làm vi cề ệ ệ : Các đi u ki n trong đó nhân viên th c hi n công vi c. ề ệ ự ệ ệ Các ví d v đi u ki n làm vi c:ụ ề ề ệ ệ - Các ph ng ti n c n thi t đ th c hi n công vi cươ ệ ầ ế ể ự ệ ệ - Phong cách qu n lýả - M i quan h v i đ ng nghi pố ệ ớ ồ ệ - Môi tr ng làm vi c và s an toàn lao đ ngườ ệ ự ộ B n y u t đ c l p trên có th chia làm ba thành ph n rõ r t mà các nhà qu n trố ế ố ộ ậ ể ầ ệ ả ị ph i tham gia:ả 1. Vai trò – liên quan đ n công vi c; bao g m nh ng v n đ nh : phân tích côngế ệ ồ ữ ấ ề ư vi c, thi t k /thi t k l i công vi c.ệ ế ế ế ế ạ ệ 2. Kh năng và đ ng c – liên quan đ n con ng i; bao g m nh ng v n đ nh :ả ộ ơ ế ườ ồ ữ ấ ề ư l p k ho ch nhân l c, tuy n ng i, đào t o và phát tri n, thù lao, đánh giá nhânậ ế ạ ự ể ườ ạ ể viên. 3. Đi u ki n làm vi c – liên quan đ n công tác t ch c nh : môi tr ng làmề ệ ệ ế ổ ứ ư ườ vi c an toàn b u không khí t p th , các m i quan h lao đ ng, t ch c lao đ ngệ ầ ậ ể ố ệ ộ ổ ứ ộ khoa h c.ọ 4. S g n bó trung thành c a ng i lao đ ng luôn là m i quan tâm c a các nhàự ắ ủ ườ ộ ố ủ qu n lý. S g n bó trunh thành v i t ch c th hi n ph n nào m c đ hài lòngả ự ắ ớ ổ ứ ể ệ ầ ứ ộ v i công vi c và cu c s ng s là y u t quan tr ng t o đ ng c thúc đ y nhânớ ệ ộ ố ẽ ế ố ọ ạ ộ ơ ẩ viên hoàn thành t t nhi m v đ c giao. Nh ng y u t nh h ng đ n s trungố ệ ụ ượ ữ ế ố ả ưở ế ự thành c a nhân viên bao g m:ủ ồ Nguyên t c c a s g n bóắ ủ ự ắ Trang 15 Lãnh đ oạ - Đ tín nhi mộ ệ - Tin c yậ Quan hệ - Đ ng sồ ự - C p trênấ - Khách hàng Các ho t đ ngạ ộ - Anh h ngưở - Thách th c/ l i íchứ ợ - Danh ti ng/ kiêu hãnhế Ch t l ng cu c s ngấ ượ ộ ố - Môi tr ng làm vi cườ ệ - K t c c công vi cế ụ ệ C h iơ ộ - Phát tri nể - Ti n bế ộ Đãi ng , đ n bùộ ề - Các l i ích tài chínhợ - L i ích phi tài chính ợ Văn hóa - Các giá tr hành vi c a ị ủ t ch cổ ứ S g n bóự ắ S g n bó là m c đ mà ng i lao đ ng mu n và th c s hành đ ng đ nâng cao hi u qu ự ắ ứ ộ ườ ộ ố ự ự ộ ể ệ ả ho t đ ng c a t ch c. Các công ty t t nh t luôn t o ra s g n bó r t cao c a ng i lao ạ ộ ủ ổ ứ ố ấ ạ ự ắ ấ ủ ườ đ ngộ Kinh nghi m nh ng công ty t t nh tệ ở ữ ố ấ ấ Đ i đ c s d ng đ th c hi n công vi c.ộ ượ ử ụ ể ự ệ ệ ệ Ng i lao đ ng tham gia vào quá trình tuy n l a nhân viên.ườ ộ ể ự ự Ng i lao đ ng nh n đ c nh ng ph n h i chính th c v đánh giá vi cườ ộ ậ ượ ữ ả ồ ứ ề ệ th c hi n nhi m v và đ c tham gia tích c c vào quá trình hoàn thi n vi cự ệ ệ ụ ượ ự ệ ệ th c hi n.ự ệ ệ Đào t o liên t c đ c chú tr ng và t ng th ng.ạ ụ ượ ọ ưở ưở ở Thu nh p c a ng i lao đ ng g n v i k t qu ho t đ ng tài chính c aậ ủ ườ ộ ắ ớ ế ả ạ ộ ủ Công ty. C Máy móc thi t b và quá trình làm vi c đ c c u trúc đ khuy n khích t iế ị ệ ượ ấ ể ế ố đa s linh ho t, năng đ ng và s t ng tác gi a nh ng ng i lao đ ng.ự ạ ộ ự ươ ữ ữ ườ ộ ộ Ng i lao đ ng tham gia vào ho ch đ nh nh ng thay đ i thi t b , b tríườ ộ ạ ị ữ ổ ế ị ố m t b ng và các ph ng pháp làm vi c.ặ ằ ươ ệ ệ Thi t k công vi c cho phép ng i lao đ ng s d ng nhi u k năng.ế ế ệ ườ ộ ử ụ ề ỹ ỹ Ng i lao đ ng hi u công vi c c a h đóng góp nh th nào vào s nườ ộ ể ệ ủ ọ ư ế ả ph m và d ch v cu i cùng.ẩ ị ụ ố III. Huy đ ng ngu n Nhân l cộ ồ ự Ngày nay, v n đ huy đ ng ngu n nhân l c đ c quan tâm r t nhi u. Trongấ ề ộ ồ ự ượ ấ ề m i vi c công vi c, khuy n khích m i ng i làm vi c đ c coi là v n đ quanọ ệ ệ ế ọ ườ ệ ượ ấ ề tr ng nh t b i vì ngay c khi con ng i có năng l c cao nh ng không mongọ ấ ở ả ườ ự ư mu n làm vi c, con ng i s lãng phí ki n th c và trí thông minh c a mình. ố ệ ườ ẽ ế ứ ủ Trang 16 Làm th nào đ t o ra mong mu n làm vi c? T t nhiên vi c đ ng viên vàế ể ạ ố ệ ấ ệ ộ khuy n khích nhân viên là đi u c n thi t song ch a đ , c n ph i t o ra nh ngế ề ầ ế ư ủ ầ ả ạ ữ đ ng l c cao h n là s c vũ.ộ ự ơ ự ổ Con ng i là ch th c a m i s phát tri n, vì v y y u t con ng i là y u tườ ủ ể ủ ọ ự ể ậ ế ố ườ ế ố quy t đ nh cho m i s thành công.ế ị ọ ự 1. Khái ni m v huy đ ng Ngu n Nhân l cệ ề ộ ồ ự Huy đ ng Ngu n Nhân l c là khuy n khích lòng say mê c a con ng i đ i v iộ ồ ự ế ủ ườ ố ớ công vi c.ệ Đây là v n đ đ c bi t quan tr ng trong nh ng năm g n đây và ch cấ ề ặ ệ ọ ữ ầ ắ ch n s ngày càng tr nên quan tr ng khi các tiêu chu n v giáo d c và m cắ ẽ ở ọ ẩ ề ụ ứ s ng tăng lên. Ti p nh n nh ng giá tr này ngay c khi mà m c s ng c a chúngố ế ậ ữ ị ả ứ ố ủ ta ch a cao cũng có ý nghĩa quan tr ng đ đ a đ n nh ng hành đ ng và thái đư ọ ể ư ế ữ ộ ộ h ng đ n nh ng chu n m c cao h n.ướ ế ữ ẩ ự ơ Vào nh ng năm 90, th i đi m có nh ng thay đ i l n ch a t ng có trong l ch sữ ờ ể ữ ổ ớ ư ừ ị ử nh : toàn c u hóa kinh t , s bùng n c a công ngh thông tin , phát tri n c aư ầ ế ự ổ ủ ệ ể ủ khoa h c k thu t, t do trao đ i th ng m i và hàng lo t nh ng thay đ i l nọ ỹ ậ ự ổ ươ ạ ạ ữ ổ ớ v văn hóa, chính tr , xã h i. Nh ng thay đ i này cũng t o nên s chuy n bi nề ị ộ ữ ổ ạ ự ể ế m nh m đ n huy đ ng Ngu n Nhân l c. N u tr c đây, v n đ huy đ ngạ ẽ ế ộ ồ ự ế ướ ấ ề ộ Ngu n Nhân l c ch t p trung vào công nhân tr c ti p s n xu t ho c l a tu iồ ự ỉ ậ ự ế ả ấ ặ ứ ổ tr thì ngày nay ng i ta đã hi u r ng huy đ ng Ngu n Nhân l c không ph i aiẻ ườ ể ằ ộ ồ ự ả khác mà chính là v n đ c a các nhà qu n lý. ấ ề ủ ả B c vào nh ng năm 90 c a th k 20, công vi c kinh doanh đã tr thành v nướ ữ ủ ế ỷ ệ ở ấ đ mang tính qu c t . Nh ng thay đ i v công vi c và tu i th con ng i đ cề ố ế ữ ổ ề ệ ổ ọ ườ ượ nâng cao cho nên huy đ ng ngu n Nhân l c ngày càng đ c coi tr ng.ộ ồ ự ượ ọ S thay đ i nhanh chóng c a môi tr ng xã h i và kinh doanh bu c con ng iự ổ ủ ườ ộ ộ ườ ph i thích ng v i nh ng thay đ i đó đ có th t n t i và phát tri n. ả ứ ớ ữ ổ ể ể ồ ạ ể Đ đáp ng v i s thay đ i, các công ty đang t p trung ti n hành các ho t đ ngể ứ ớ ự ổ ậ ế ạ ộ sau đây 1. Nâng cao tinh th n h i nh p vào n n kinh t th gi iầ ộ ậ ề ế ế ớ 2. Phát tri n các s n ph m / d ch v m i trong kinh doanhể ả ẩ ị ụ ớ 3. T p trung các ngu n l c vào nghiên c u và phát tri nậ ồ ự ứ ể 4. Chú tr ng các ho t đ ng ti p th và bán hàngọ ạ ộ ế ị 5. Yêu c u các nhân viên trong công ty ph i có kh năng thích ng v i sầ ả ả ứ ớ ự thay đ i.ổ Vi c huy đ ng Ngu n Nhân l c là y u t quan tr ng nh t đ đ t đ c m c tiêuệ ộ ồ ự ế ố ọ ấ ể ạ ượ ụ c a công vi c. Khi con ng i đ c khuy n khích đ y đ , h có th v t quaủ ệ ườ ượ ế ầ ủ ọ ể ượ b t kỳ khó khăn nào. T o ra lòng say mê v i công vi c con ng i s thành công,ấ ạ ớ ệ ườ ẽ t ch c s chi n th ng. Câu nói: “Nói đ n m t công ty chính là nói đ n ngu nổ ứ ẽ ế ắ ế ộ ế ồ nhân l c c a công ty đó” th hi n r t rõ đi u này. M t t ch c đ c t o ra cóự ủ ể ệ ấ ề ộ ổ ứ ượ ạ hoàn h o đ n đâu cũng s tr nên vô ích th m chí ph n tác d ng n u con ng iả ế ẽ ở ậ ả ụ ế ườ không đ c huy đ ng.ượ ộ Trang 17 Ông Miyai, ch t ch Trung tâm Năng su t Nh t B n vì s Phát tri n Kinh t Xãủ ị ấ ậ ả ự ể ế h i (JPC- SED) đã nh n xét: “Theo phân tích và kinh nghi m c a chúng tôi,ộ ậ ệ ủ trong m i n l c nh m nâng cao năng su t , phát tri n kinh t xã h i thì y u tọ ỗ ự ằ ấ ể ế ộ ế ố con ng i là quan tr ng nh t. M t s ng i cho r ng “v n” là y u t quanườ ọ ấ ộ ố ườ ằ ố ế ố tr ng nh t trong phát tri n công nghi p, m t s ng i khác l i cho r ng “côngọ ấ ể ệ ộ ố ườ ạ ằ ngh ” là y u t ch đ o đ i v i năng su t. Đúng, nh ng y u t này r t quanệ ế ố ủ ạ ố ớ ấ ữ ế ố ấ tr ng, nh ng v n có th s d ng sai n u con ng i l m d ng nó, và tiêu chu nọ ư ố ể ử ụ ế ườ ạ ụ ẩ công ngh cao khó có th duy trì đ c n u không phát tri n ngu n nhân l c vàệ ể ượ ế ể ồ ự nâng c p th ng xuyên nh n l c c a con ng i . Đi m này đ c bi t quanấ ườ ờ ỗ ự ủ ườ ể ặ ệ tr ng trong th i kỳ phát tri n nhanh v công ngh ”.ọ ờ ể ề ệ 2. Huy đ ng ngu n nhân l c trong công vi cộ ồ ự ệ Trong nh ng năm đ u c a th k 20, m t k s ng i M , Frederich W. Taylorữ ầ ủ ế ỷ ộ ỹ ư ườ ỹ (1856-1915) đã đ a ra m t b c đ t phá v công tác qu n lý, d a trên kinhư ộ ướ ộ ề ả ự nghi m c a ông v i t cách là m t nhà qu n lý và nhà t v n. Ph ng pháp c aệ ủ ớ ư ộ ả ư ấ ươ ủ Tay lor đ c tóm t t nh sau ượ ắ ư ư Chia nh quá trình s n xu t thành các b ph n h p thành (Các b cỏ ả ấ ộ ậ ợ ướ công vi c, các thao tác, đ ng tác, ti u tác).ệ ộ ể ể Nghiên c u các y u t nh h ng đ n th i gian hoàn thành côngứ ế ố ả ưở ế ờ vi c.ệ ệ D ki n các đi u ki n c a t ch c k thu t t i u nh t.ự ế ề ệ ủ ổ ứ ỹ ậ ố ư ấ ấ Tuy n ch n k càng nh ng công nhân có s c kh e, s c ch u đ ngể ọ ỹ ữ ứ ỏ ứ ị ự d o dai nh t vàphù h p v i công vi c nh t.ẻ ấ ợ ớ ệ ấ ấ Ti n hành luy n t p cho công nhân v ph ng pháp làm vi c h pế ệ ậ ề ươ ệ ợ lý nh t trên c s h p lý hóa lao đ ng thông qua ch p nh b m gi ngày làmấ ơ ở ợ ộ ụ ả ấ ờ vi c.ệ ệ Xác đ nh nhi m v , đ nh m c c th cho t ng công nhân. Côngị ệ ụ ị ứ ụ ể ừ nhân c n thi t ph i bi t không nh ng ph i làm gì mà còn c n ph i bi t làm nhầ ế ả ế ữ ả ầ ả ế ư th nào cho t t nh t.ế ố ấ ấ Gi i phóng công nhân kh i ch c năng qu n lý. Ch c năng này doả ỏ ứ ả ứ m t b máy qu n lý đ m nh n. Công nhân ch là nh ng ng i th c hi n côngộ ộ ả ả ậ ỉ ữ ườ ự ệ vi c và nh t thi t ph i hoàn thành trong ph m vi trách nhi m.ệ ấ ế ả ạ ệ ệ S d ng tri t đ ngày làm vi c, b o đ m cho n i làm vi c có cácử ụ ệ ể ệ ả ả ơ ệ đi u ki n c n thi t đ th c hi n nhi m v trên c s các ch d n công vi c.ề ệ ầ ế ể ự ệ ệ ụ ơ ở ỉ ẫ ệ ệ Th c hi n ch đ tr l ng khuy n khích đ i v i công nhân hoànự ệ ế ộ ả ươ ế ố ớ thành nhi m v và đáp ng các tiêu chu n công vi c hàng ngày.ệ ụ ứ ẩ ệ H th ng làm vi c c a Taylor đã đ t đ c m c tăng năng su t r t l n. Hệ ố ệ ủ ạ ượ ứ ấ ấ ớ ệ th ng này đ c áp d ng r ng rãi trong các ngành công nghi p M , đ c xemố ượ ụ ộ ệ ở ỹ ượ nh là n n móng c a công ty và đ c duy trì nh m t nguyên lý c s d a vàoư ề ủ ượ ư ộ ơ ở ự đó thi t l p nên c c u qu n lý.ế ậ ơ ấ ả H th ng c a Taylor hoàn toàn phù h p trong th i kỳ đó do nh ng nguyên nhânệ ố ủ ợ ờ ữ sau: Trang 18 - Đ c công và công nhân c a th i kỳ b y gi thi u hi u bi t k thu t c nố ủ ờ ấ ờ ế ể ế ỹ ậ ầ thi t đ l p ra các ph ng pháp làm vi c, các tiêu chu n công vi c …ế ể ậ ươ ệ ẩ ệ - Tiêu chu n cu c s ng quá th p nên ti n th ng cho t ng công vi c là sẩ ộ ố ấ ề ưở ừ ệ ự khuy n khích h u hi u đ i v i nhân viên đ đáp ng các tiêu chu n.ế ữ ệ ố ớ ể ứ ẩ - S c m nh kinh t c a gi i ch đ s c đ b t bu c nhân viên ch u đ ngứ ạ ế ủ ớ ủ ủ ứ ể ắ ộ ị ự m t h th ng qu n lý nh th .ộ ệ ố ả ư ế Nh ng đ n nay, h th ng Taylor đã nhanh chóng tr nên l i th i. B i h th ngư ế ệ ố ở ỗ ờ ở ệ ố này ch y u t p trung cho vi c tăng năng su t d a trên s h p lý hóa lao đ ngủ ế ậ ệ ấ ự ự ợ ộ và b o đ m nh ng đi u ki n th c hi n công vi c t t nh t cùng v i s khuy nả ả ữ ề ệ ự ệ ệ ố ấ ớ ự ế khích c a chính sách ti n l ng. H th ng này ch a quan tâm nhi u đ n phátủ ề ươ ệ ố ư ề ế tri n nh ng năng l c cá nhân .Ngày nay ng i lao đ ng đ c đào t o m t cáchể ữ ự ườ ộ ượ ạ ộ đ y đ , k c đào t o v m t k thu t. Vi c tăng tiêu chu n s ng đã làm gi mầ ủ ể ả ạ ề ặ ỹ ậ ệ ẩ ố ả đáng k m c nh h ng c a ti n th ng đ n năng su t. Tăng năng su t ph iể ứ ả ưở ủ ề ưở ế ấ ấ ả đ c d a trên l i ích c a t p th ch không ch d a trên s c g ng đ nượ ự ợ ủ ậ ể ứ ỉ ự ự ố ắ ơ ph ng c a m t vài cá nhân.ươ ủ ộ Ti n sĩ Juran, ng i Nh t đã vi t: “ M c dù lu n đi m c a Taylor đã l i th i ,ế ườ ậ ế ặ ậ ể ủ ỗ ờ nh ng nhi u khi chúng ta v n gi l i h th ng Taylor v i t t c nh ng đi u cư ề ẫ ữ ạ ệ ố ớ ấ ả ữ ề ố h u có h i khi s d ng . Đi u tai h i hi n hi n và nghiêm tr ng nh t trong lu nữ ạ ử ụ ề ạ ể ệ ọ ấ ậ đi m c a Taylor là h n ch s d ng trí thông minh và sáng t o c a hàng tri uể ủ ạ ế ử ụ ạ ủ ệ con ng i”.ườ Taylor cho r ng con ng i làm vi c ch ng có m c đích gì khác ngoài vi c ki mằ ườ ệ ẳ ụ ệ ế ti n. Đây cũng là quan đi m r t ph bi n trong các n c phát tri n Ph ng Tây.ề ể ấ ổ ế ướ ể ươ Khi chúng ta nghèo, m i quan h gi a công vi c và đ ng ti n r t khăng khít vìố ệ ữ ệ ồ ề ấ con ng i c n ti n cho cu c s ng khó khăn c a mình. Tuy nhiên khi đ i s ngườ ầ ề ộ ố ủ ờ ố tr nên sung túc h n và xã h i n đ nh h n, giá tr c a đ ng ti n trong m i quanở ơ ộ ổ ị ơ ị ủ ồ ề ố h v i công vi c s nhanh chóng gi m xu ng. M c dù ti n đ c xem nh sệ ớ ệ ẽ ả ố ặ ề ượ ư ự tr công cho công vi c và có th gi m hay lo i b đ c m t s nh ng y u tả ệ ể ả ạ ỏ ượ ộ ố ữ ế ố b t mãn c a nhân viên nh ng rõ ràng nó không đem l i m i s th a mãn màấ ủ ư ạ ọ ự ỏ ng i lao đ ng mong mu n. Các ph n th ng vô hình mà công vi c đem l iườ ộ ố ầ ưở ệ ạ nh c m giác thành công trong công vi c, hay s chân thành, s chia s ni mư ả ệ ự ự ẻ ề vui c a đ ng nghi p s t hào v i công vi c … tuy nh nh t nh ng l i làủ ồ ệ ự ự ớ ệ ỏ ặ ư ạ nh ng đi u vô giá.ữ ề Làm sao cho công vi c tr nên thích thú, h p d n v i ng i lao đ ng là v n đệ ở ấ ẫ ớ ườ ộ ấ ề mà các nhà qu n tr ngày nay luôn quan tâm. Có m t nh n xét chung cho r ng,ả ị ộ ậ ằ trong công vi c có th đôi lúc khi n m i ng i không đ c hài lòng thì th thaoệ ể ế ọ ườ ượ ể l i là m t trò ch i h p d n. N u chúng ta có th bi t đ c các y u t làm choạ ộ ơ ấ ẫ ế ể ế ượ ế ố th thao có tính h p d n và th c hi n các b c tích c c đ k t h p chúng vàoể ấ ẫ ự ệ ướ ự ể ế ợ công vi c thì ch c ch n công vi c s tr nên h p d n h n. Ng i ta đã ch raệ ắ ắ ệ ẽ ở ấ ẫ ơ ườ ỉ nh ng đ c tính làm cho th thao h p d n đó là:ữ ặ ể ấ ẫ ẫ Tính t ch và t nguy nự ủ ự ệ : Th thao chuyên nghi p có th r t h p d n v iể ệ ể ấ ấ ẫ ớ ng i ngoài cu c nh ng ch a ch c th c s h p d n v i b n thân ng i trongườ ộ ư ư ắ ự ự ấ ẫ ớ ả ườ cu c. Vì v y ta m i hi u t i sao nh ng ng i ch i th thao nghi p d c mộ ậ ớ ể ạ ữ ườ ơ ể ệ ư ả th y r ng th thao là m t trò ch i thú v . B i h th ng th c nó m t cách tấ ằ ể ộ ơ ị ở ọ ưở ứ ộ ự Trang 19 nguy n và theo đi u ki n hoàn c nh riêng c a mình. H hoàn toàn không ch uệ ề ệ ả ủ ọ ị s c ép nh các v n đ ng viên chuyên nghi p. ứ ư ậ ộ ệ Đ i v i nhân viên làm công ăn l ng đ c tr l ng đ th c hi n công vi cố ớ ươ ượ ả ươ ể ự ệ ệ đ c phân công, h s c m th y tho i mái h n khi cho r ng h đang làm nh ngượ ọ ẽ ả ấ ả ơ ằ ọ ữ công vi c mà không ph i ch u m t s c ép t c p trên hay nh ng ng i xungệ ả ị ộ ứ ừ ấ ữ ườ quanh. H c m th y tho i mái h n khi đ c làm nh ng công vi c do s thíchọ ả ấ ả ơ ượ ữ ệ ở c a b n thân. Rõ ràng tính t ch và t nguy n t o ra s tho i mái và h ngủ ả ự ủ ự ệ ạ ự ả ư ph n trong công vi c.ấ ệ ệ Y u t b t ngế ố ấ ờ: Trong th thao , m i th đ u có th x y ra, m i thể ọ ứ ề ể ả ọ ứ không ph i lúc nào cũng di n ra nh mong mu n và đi u này làm cho nó có tínhả ễ ư ố ề ly kỳ, h p d n. Không có gì bu n chán h n m t trò th thao ho c có th dấ ẫ ồ ơ ộ ể ặ ể ự đoán đ c hoàn toàn ho c không th d đoán tr c b t c đi u gì. Trong côngượ ặ ể ự ướ ấ ứ ề vi c có đ c nh ng k t qu t t đ p b t ng s làm chúng ta thú v h n.ệ ượ ữ ế ả ố ẹ ấ ờ ẽ ị ơ ơ Y u t căng th ngế ố ẳ : Th thao đ c yêu thích vì nó ít t o ra s căng th ng.ể ượ ạ ự ẳ Kh năng mà chúng ta có th d báo tr c đ c k t qu s làm gi m s căngả ể ự ướ ượ ế ả ẽ ả ự th ng nh ng nó l i làm gi m s h ng thú, nói cách khác s khi n nó tr nên tẳ ư ạ ả ự ứ ẽ ế ở ẻ nh t. M t khác chúng ta s c m th y không ch u n i n u luôn trong tình tr ngạ ặ ẽ ả ấ ị ổ ế ở ạ căng th ng t lúc b t đ u cho đ n khi k t thúc. Nh th , đ có hi u qu t tẳ ừ ắ ầ ế ế ư ế ể ệ ả ố nh t trong công vi c, c n ph i t o ra đ c m t m c đ căng th ng nh t đ nh. ấ ệ ầ ả ạ ượ ộ ứ ộ ẳ ấ ị ị Gi nh p đữ ị ộ: M i lo i hình th thao có m t nh p đ riêng và công vi cỗ ạ ể ộ ị ộ ệ cũng v y. M t nh p đ h p lý đem l i năng su t cao và không t o ra s căngậ ộ ị ộ ợ ạ ấ ạ ự th ng th n kinh. S r i lo n nh p đ làm vi c gây ra t n h i đ n s c kh e vàẳ ầ ự ố ạ ị ộ ệ ổ ạ ế ứ ỏ tâm lý cho nhân viên. Vì v y, đi u quan tr ng là ph i duy trì n đ nh nh p đ làmậ ề ọ ả ổ ị ị ộ vi c. Tuy nhiên , có nhi u y u t bên ngoài th ng có xu h ng làm r i lo nệ ề ế ố ườ ướ ố ạ nh p đ , th m chí ngay c khi công nhân đã c g ng làm vi c m t cách t tị ộ ậ ả ố ắ ệ ộ ố nh t; ví d nh vi c cung c p nguyên v t li u không k p th i, s c v máyấ ụ ư ệ ấ ậ ệ ị ờ ự ố ề móc , ng ng vi c do các l i v k thu t ...Chúng ta cũng nên bi t r ng các y uư ệ ỗ ề ỹ ậ ế ằ ế t nh h ng đ n nh p đ làm vi c có th là do ng i qu n lý ho c nhân viênố ả ưở ế ị ộ ệ ể ườ ả ặ hay do chính b n thân công nhân gây ra.ả ả Có k t qu ngay l p t cế ả ậ ứ : Trong h u h t các môn th thao, các k t quầ ế ể ế ả đ c nhìn th y ngay. Chúng ta s c m th y chán ngay khi mà k t qu ph i chượ ấ ẽ ả ấ ế ả ả ờ đ i quá lâu. Th y đ c k t qu ngay khi k t thúc cu c ch i mà không ph i chợ ấ ượ ế ả ế ộ ơ ả ờ đ i là m t trong nh ng lý do khi n th thao đ c yêu thích. M c dù v y, trongợ ộ ữ ế ể ượ ặ ậ công vi c, các k t qu n l c c a nhân viên hi m khi th hi n ngay l p t c,ệ ế ả ỗ ự ủ ế ể ệ ậ ứ chính đi u đó khi n cho ng i ta đôi khi kém hào h ng v i công vi c. V n đ ề ế ườ ứ ớ ệ ấ ề ở đây là các nhà qu n lý c n ph i xây d ng m t h th ng có kh năng nhanhả ầ ả ự ộ ệ ố ả chóng thông báo đ c k t qu làm vi c cho nhân viên. S ph n h i nhanh chóngượ ế ả ệ ự ả ồ k t qu làm vi c nh m t đ ng l c khuy n khích con ng i v n lên.ế ả ệ ư ộ ộ ự ế ườ ươ ơ T đ t ra ph ng pháp cho mìnhự ặ ươ : Trong ph n l n các môn th thao chúngầ ớ ể ta h u h t ch quan tâm đ n k t qu th ng- thua ch không quan tâm đ n cáchầ ế ỉ ế ế ả ắ ứ ế bi u di n t t hay x u, có tuân th lu t ch i hay không. T ng t nh v y, v nể ễ ố ấ ủ ậ ơ ươ ự ư ậ ấ đ quan tr ng trong s n xu t là c g ng t o ra các s n ph m không có khuy tề ọ ả ấ ố ắ ạ ả ẩ ế Trang 20 t t và các tiêu chu n ho t đ ng d u có đ c coi là hay đ n đâu thì v n xem làậ ẩ ạ ộ ẫ ượ ế ẫ không giá tr n u k t qu c a nó là t o ra nhi u khuy t t t.ị ế ế ả ủ ạ ề ế ậ Đ h n ch các khuy t t t ng i ta th ng đ a ra các h ng d n tiêu chu nể ạ ế ế ậ ườ ườ ư ướ ẫ ẩ và b t bu c m i ng i ph i tuân th . Tuy nhiên, m i cá nhân đ u có tính cách,ắ ộ ọ ườ ả ủ ỗ ề u đi m và nh c đi m riêng nên vi c c g ng b t bu c m i ng i tuân theoư ể ượ ể ệ ố ắ ắ ộ ọ ườ các tiêu chu n nh t đ nh có khi mang l i k t qu không tích c c , t o ra s r iẩ ấ ị ạ ế ả ự ạ ự ố lo n nh p đ c a công vi c, d n đ n nhi u s n ph m khuy t t t , hi u quạ ị ộ ủ ệ ẫ ế ề ả ẩ ế ậ ệ ả không nh mong mu n. Đi u đó cũng gi ng nh b t m t ng i thu n tay tráiư ố ề ố ư ắ ộ ườ ậ theo m t tiêu chu n l p cho ng i thu n tay ph i. Nh v y, thay vì b t bu cộ ẩ ậ ườ ậ ả ư ậ ắ ộ m i ng i tuân th các tiêu chu n thì nên s d ng nh ng h ng d n tiêu chu nọ ườ ủ ẩ ử ụ ữ ướ ẫ ẩ này đ t o ra các ph ng pháp áp d ng phù h p cho t ng cá nhân.ể ạ ươ ụ ợ ừ ừ N l c và k năngỗ ự ỹ : Trong th thao, k t qu đ t đ c ph thu c vào nể ế ả ạ ượ ụ ộ ỗ l c và k năng c a chính b n thân mình. Đó là lý do t i sao chúng ta t c gi nự ỹ ủ ả ạ ứ ậ v i b n thân mình khi thi đ u hay th c hi n không t t. Cũng nh th , chúng taớ ả ấ ự ệ ố ư ế s th y r t h nh phúc khi các n l c c a mình đ c ng i khác khen ng i.ẽ ấ ấ ạ ỗ ự ủ ượ ườ ợ Đi u này cũng đ c áp d ng trong công vi c. Vì th chúng ta c n làm cách nàoề ượ ụ ệ ế ầ đó đ có th xây d ng n i làm vi c m t c ch cho phép k năng và n l cể ể ự ở ơ ệ ộ ơ ế ỹ ỗ ự c a nhân viên đ c ph n ánh ngay vào k t qu . Đ ng th i c ch đó cho phépủ ượ ả ế ả ồ ờ ơ ế nhân viên cùng chia s nh ng thành qu mà h đã đ t đ c v i đ ng nghi p.ẻ ữ ả ọ ạ ượ ớ ồ ệ Chúng ta cũng hi u r ng m t khi mà các k năng đ c nâng lên thì lòng say mêể ằ ộ ỹ ượ v i th thao hay công vi c cũng s đ c tăng lên. S kém c i s làm cho ng iớ ể ệ ẽ ượ ự ỏ ẽ ườ ta d chán n n. Vì v y trong công vi c nên t o ra nh ng đi u ki n giúp vàễ ả ậ ệ ạ ữ ề ệ khuy n khích cho nhân viên m t tinh th n sáng t o.ế ộ ầ ạ Tính sáng t o là m t y u t quan tr ng b t kỳ lo i công vi c nào, nh ng c nạ ộ ế ố ọ ở ấ ạ ệ ư ầ b o đ m m t không gian thích h p. Ví d trong th thao, đôi khi cũng th t thíchả ả ộ ợ ụ ể ậ thú khi c g ng chi n th ng đ i th b ng cách l a đ c tr ng tài và u n congố ắ ế ắ ố ủ ằ ừ ượ ọ ố các nguyên t c. Tuy nhiên nh ng sáng t o nh v y là n m ngoài lu t l vàắ ữ ạ ư ậ ằ ậ ệ chi n th ng nh v y không th là vinh d . Ch có lo i sáng t o cho phép trongế ắ ư ậ ể ự ỉ ạ ạ th thao là lo i sáng t o tuân th các nguyên t c theo tinh th n ch i trung th c.ể ạ ạ ủ ắ ầ ơ ự Trong công vi c, các quy đ nh b t bu c nh cũng đòi h i tuân th m t cáchệ ị ắ ộ ư ỏ ủ ộ trung th c. Nghĩa là các thành công c a nhân viên ph i d a trên nh ng n l c vàự ủ ả ự ữ ỗ ự k năng c a chính h . S công b ng luôn ph i đ c tôn tr ng m i khía c nh.ỹ ủ ọ ự ằ ả ượ ọ ở ọ ạ ạ Thành qu và s nh n bi t: ả ự ậ ế Th ng khi chúng ta đ t đ c m t k t quườ ạ ượ ộ ế ả t t trong th thao, chúng ta th ng khoe v i b n bè. Th m chí không nói ra thìố ể ườ ớ ạ ậ b n bè c a chúng ta cũng nh n bi t và chúc m ng ta. Ng c l i, chúng ta c mạ ủ ậ ế ừ ượ ạ ả th y x u h khi b n bè ch nh o khi chúng ta thua. Khuy n khích là ph nấ ấ ổ ạ ế ạ ế ầ th ng không mua đ c b ng ti n. Nh ng hi u qu c a nó t n t i t ng đ iưở ượ ằ ề ư ệ ả ủ ồ ạ ươ ố ng n và không th s d ng mãi. Ng i ta s c m th y chán khi ch có nh ngắ ể ử ụ ườ ẽ ả ấ ỉ ữ l i khen l p đi l p l i. Vì v y c n ph i t o ra nhi u n l c h n n a đ tìm raờ ặ ặ ạ ậ ầ ả ạ ề ỗ ự ơ ữ ể nh ng ph ng pháp m i thích h p cho ng i lao đ ng. Thông th ng, ch m tữ ươ ớ ợ ườ ộ ườ ỉ ộ câu nói c a ng i qu n lý có thi n chí, tôn tr ng c p d i c a mình cũng có thủ ườ ả ệ ọ ấ ướ ủ ể là m t s khuy n khích r t có tác d ng.ộ ự ế ấ ụ Trang 21 Nh v y, huy đ ng ngu n nhân l c là v n đ r t quan tr ng .Huy đ ng conư ậ ộ ồ ự ấ ề ấ ọ ộ ng i t c là chúng ta đã đ a tính nhân b n (đ c bi t là tính sáng t o và tính xãườ ứ ư ả ặ ệ ạ h i) vào công vi c. Đi u đó có nghĩa là b ng cách nào đó khích l tinh th n làmộ ệ ề ằ ệ ầ vi c hăng say h n, hi u qu h n, phát huy cao đ tinh th n sáng t o c a nhânệ ơ ệ ả ơ ộ ầ ạ ủ viên cũng nh phát tri n cao nh t nh ng năng l c c a cá nhân đ đ t đ c năngư ể ấ ữ ự ủ ể ạ ượ su t cao nh t trong công vi c nh m đáp ng m c tiêu chung c a t ch c. ấ ấ ệ ằ ứ ụ ủ ổ ứ Sau đây là các quan đi m quan tr ng đ huy đ ng ngu n nhân l c trong côngể ọ ể ộ ồ ự vi c:ệ a. Nêu rõ m c đích, ý nghĩa c a công vi cụ ủ ệ : Ng i lao đ ng c n ph i đ c hi uườ ộ ầ ả ượ ể rõ m c đích c a công vi c tr c khi công vi c b t đ u. B i vì, n u không vìụ ủ ệ ướ ệ ắ ầ ở ế m t m c đích nào đó thì ch ng ai làm vi c c . Khi nh n th c đ c m c đíchộ ụ ẳ ệ ả ậ ứ ượ ụ c a công vi c và t m quan tr ng c a nó con ng i s có nh ng đ ng l c h ngủ ệ ầ ọ ủ ườ ẽ ữ ộ ự ướ đ n thành công v i công vi c. Nh v y m c đích c a công vi c c n ph i đ cế ớ ệ ư ậ ụ ủ ệ ầ ả ượ gi i thích m t cách rõ ràng và m i ng i c n ph i đ c hi u và nh n th cả ộ ọ ườ ầ ả ượ ể ậ ứ đ c t m quan tr ng ph i đ t đ c nh ng m c đích đó.ượ ầ ọ ả ạ ượ ữ ụ b. Nâng cao ý th c trách nhi m đ i v i công vi cứ ệ ố ớ ệ : Trong th c t , m i ng i cóự ế ỗ ườ m t cách ti p c n khác nhau trong s d ng lao đ ng, đi n hình có hai cách ti pộ ế ậ ử ụ ộ ể ế c n là:ậ 1. Tuy n d ng nhân công thay th cho máy mócể ụ ế 2. Tuy n d ng nhân công đ s d ng máy mócể ụ ể ử ụ Cách thi p c n th nh t t p trung vào máy móc, cách ti p c n th hai t p trungế ậ ứ ấ ậ ế ậ ứ ậ vào con ng i.ườ Lu n đi m c a cách ti p c n th nh t (tuy n d ng nhân công thay th máyậ ể ủ ế ậ ứ ấ ể ụ ế móc) là: v i m t công vi c đ n đi u hay quá ph c t p c n s d ng nhi u lo iớ ộ ệ ơ ệ ứ ạ ầ ử ụ ề ạ máy móc khác nhau d làm cho ng i lao đ ng chán n n ho c nhàm chán đ iễ ườ ộ ả ặ ố v i công vi c vì th s d n đ n tâm lý không th a mãn gi m s h ng ph n đ iớ ệ ế ẽ ẫ ế ỏ ả ự ư ấ ố v i công vi c ; vì th t t nh t là t đ ng hóa công vi c. Nh v y nh ng ng iớ ệ ế ố ấ ự ộ ệ ư ậ ữ ườ ti p c n theo quan đi m này ban đ u h ng đ n vi c tuy n d ng nhân công đế ậ ể ầ ướ ế ệ ể ụ ể thay th máy móc song h n ch mà h g p ph i l i làm cho h t p trung vàoế ạ ế ọ ặ ả ạ ọ ậ máy móc. Tuy nhiên nh ng khó khăn v tài chính hay thi u kh năng v kữ ề ế ả ề ỹ thu t đã làm cho h không có gi i pháp khác ngoài s d ng lao đ ng con ng i.ậ ọ ả ử ụ ộ ườ Khi con ng i đ c s d ng đ thay th cho máy móc, thì vi c gi i thích cườ ượ ử ụ ể ế ệ ả ụ th các ph ng ti n và ph ng pháp s d ng quan tr ng h n nhi u so v i vi cể ươ ệ ươ ử ụ ọ ơ ề ớ ệ nêu ra m c đích đ t đ c, mà m c đích c a công vi c l i r t c n thi t trongụ ạ ượ ụ ủ ệ ạ ấ ầ ế th c t . Rõ ràng, nh n th c sâu s c v trách nhi m đ i v i công vi c, khôngự ế ậ ứ ắ ề ệ ố ớ ệ th t o ra b ng cách coi ng i lao đ ng nh m t d ng thay th cho máy móc vàể ạ ằ ườ ộ ư ộ ạ ế ch nói v i h ph i làm nh th nào mà không nêu rõ m c đích c a công vi cỉ ớ ọ ả ư ế ụ ủ ệ đó. Lu n đi m th hai (tuy n d ng nhân công đ s d ng máy móc) cho r ng, m cậ ể ứ ể ụ ể ử ụ ằ ặ dù có s t đ ng hóa thì cũng không th thi u con ng i đ s d ng máy mócự ự ộ ể ế ườ ể ử ụ th c hi n công vi c. V i lu n đi m này, vi c giáo d c và đào t o là quan tr ng.ự ệ ệ ớ ậ ể ệ ụ ạ ọ Trang 22 Trách nhi m v i công vi c bao g m nhi u khía c nh nh : thái đ tích c c đ iệ ớ ệ ồ ề ạ ư ộ ự ố v i công vi c, s tuân th quy trình công ngh , trách nhi m v i vi c gi gìn tàiớ ệ ự ủ ệ ệ ớ ệ ữ s n c a t ch c, trách nhi m v i s an toàn tính m ng c a ng i khác … (màả ủ ổ ứ ệ ớ ự ạ ủ ườ chúng ta s đ c p ch ng sau). Nh ng đây chú ý nh n m nh h n vào tháiẽ ề ậ ở ươ ư ở ấ ạ ơ đ tích c c v i công vi c. ộ ự ớ ệ Các nhà nghiên c u cho r ng đ m t ng i có trách nhi m đ y đ v i côngứ ằ ể ộ ườ ệ ầ ủ ớ vi c và đ đ t m c đích c a công vi c thì ph i h i đ các đi u ki n sau:ệ ể ạ ụ ủ ệ ả ộ ủ ề ệ 1) M c đích c a công vi c ph i đ c làm sáng tụ ủ ệ ả ượ ỏ 2) Ph i có m t m c t do t i đa có th đ c trong s d ng ph ng ti nả ộ ứ ự ố ể ượ ử ụ ươ ệ và ph ng pháp đ đ t đ c m c đích.ươ ể ạ ượ ụ M c đích công vi c ph i đ c m i ng i ch p nh n. Đ đ t đ c đi u đóụ ệ ả ượ ọ ườ ấ ậ ể ạ ượ ề nhi m v c a m i ng i ph i đ c làm rõ và h ph i đ c đ i x m t cáchệ ụ ủ ỗ ườ ả ượ ọ ả ượ ố ử ộ công b ng và th ng th n.ằ ẳ ắ S tham gia c a ng i lao đ ng trong công ty th ng tăng lên khi tăng m c giáoự ủ ườ ộ ườ ứ d c và đào t o cho h . Rõ ràng tăng m c đ giáo d c và đào t o cùng v i vi cụ ạ ọ ứ ộ ụ ạ ớ ệ tôn tr ng nhân cách c a nhân viên góp ph n nâng cao tinh th n trách nhi m đ iọ ủ ầ ầ ệ ố v i công vi c c a nhân viên.ớ ệ ủ c. Phát huy tính sáng t oạ : - Ap d ng h p lý s tiêu chu n hóaụ ợ ự ẩ . S c n thi t và t m quan tr ng c a tiêuự ầ ế ầ ọ ủ chu n hóa th ng đ c nh n m nh t quan đi m c i ti n hi u qu công vi cẩ ườ ượ ấ ạ ừ ể ả ế ệ ả ệ và đ m b o ch t l ng. S tiêu chu n hóa có th đ c chia thành: Tiêu chu nả ả ấ ượ ự ẩ ể ượ ẩ hóa v t th (hàng hóa) và tiêu chu n hóa công vi c. M i ng i đ u nh n th yậ ể ẩ ệ ọ ườ ề ậ ấ r ng tiêu chu n hóa v t th là r t c n thi t, không ch giúp cho đ n gi n hóaằ ẩ ậ ể ấ ầ ế ỉ ơ ả các d ch v sau khi bán mà còn b o đ m ch t l ng và đ tin c y, gi m chi phíị ụ ả ả ấ ượ ộ ậ ả và tăng năng su t. Tuy nhiên, khi đ c p đ n tiêu chu n hóa công vi c m t cáchấ ề ậ ế ẩ ệ ộ ch t ch thì đã n y sinh m t s v n đ .ặ ẽ ả ộ ố ấ ề V n đ đ u tiên là tiêu chu n hóa công vi c mâu thu n v i s khuy n khích,ấ ề ầ ẩ ệ ẫ ớ ự ế thúc đ y nhân viên vì nó h n ch ph m vi c a tính sáng t o và s chân thànhẩ ạ ế ạ ủ ạ ự c a m t s ng i g n k t v i công vi c. B i chúng ta đã hi u r ng , khi choủ ộ ố ườ ắ ế ớ ệ ở ể ằ phép m i ng i có s t do t i đa có th đ c trong vi c s d ng ph ng ti nọ ườ ự ự ố ể ượ ệ ử ụ ươ ệ và ph ng pháp th c hi n công vi c c a h thì h càng có ý th c cao h n vươ ự ệ ệ ủ ọ ọ ứ ơ ề trách nhi m và tính sáng t o . S t do càng nhi u thì tính sáng t o càng cao.ệ ạ ự ự ề ạ Nên s tiêu chu n hóa quá ch t ch có th là rào c n cho nh ng t duy sáng t o.ự ẩ ặ ẽ ể ả ữ ư ạ V n đ th hai là , m c dù sau m t th i gian dài n l c th c hi n tiêu chu nấ ề ứ ặ ộ ờ ỗ ự ự ệ ẩ hóa ph ng th c làm vi c nh ng các tiêu chu n th ng không đ c tuân th .ươ ứ ệ ư ẩ ườ ượ ủ Vi c chu n b và thi t k các tiêu chu n th ng đòi h i nhi u th i gian và côngệ ẩ ị ế ế ẩ ườ ỏ ề ờ s c và là m t công vi c t ng đ i khó khăn. Trong th c t nh ng n l c đứ ộ ệ ươ ố ự ế ữ ỗ ự ể công nhân th c hi n các tiêu chu n đ c thi t l p đã tr nên không có hi u qu .ự ệ ẩ ượ ế ậ ở ệ ả Có th vi c th c hi n theo các tiêu chu n l p ra là quá khó khăn đ i v i côngể ệ ự ệ ẩ ậ ố ớ nhân. Các tiêu chu n công vi c trong quá trình s n xu t có th đ c l p b ng nhi uẩ ệ ả ấ ể ượ ậ ằ ề cách, nh ng th ng bao g m 3 m c sau:ư ườ ồ ụ Trang 23 1. M c tiêu c a công vi c: m c tiêu c a công vi c bao g m các quy đ nh ch tụ ủ ệ ụ ủ ệ ồ ị ấ l ng ho c các tiêu chu n ch t l ng đ i v i các s n ph m trung gian ho cượ ặ ẩ ấ ượ ố ớ ả ẩ ặ s n ph m hoàn ch nh. Các tiêu chu n này c n ph i đ c l p trong quá trình.ả ẩ ỉ ẩ ầ ả ượ ậ 2. Nh ng b t bu c trong th c hi n công vi c: Bao g m các quy đ nh g n v iữ ắ ộ ự ệ ệ ồ ị ắ ớ quá trình th c hi n công vi c; các quy đ nh nh m đ m b o an toàn cho s c kh eự ệ ệ ị ằ ả ả ứ ỏ và tính m ng cho ng i lao đ ng ; hay b o đ m ch t l ng s n ph m.ạ ườ ộ ả ả ấ ượ ả ẩ 3. Ph ng ti n và ph ng pháp s d ng khi th c hi n công vi c.ươ ệ ươ ử ụ ự ệ ệ Trong 3 m c trên đây, m c 1 luôn ph i đ t đ c và m c 2 ph i đ c ng i laoụ ụ ả ạ ượ ụ ả ượ ườ đ ng tuân th m t cáh đ y đ . Nói m t cách khác ng i lao đ ng ph i t o raộ ủ ộ ầ ủ ộ ườ ộ ả ạ nh ng s n ph m phù h p và ph a làm vi c m t cách an toàn. Tuy nhiên, chúng taữ ả ẩ ợ ỉ ệ ộ cũng hi u r ng nh ng quy đ nh m c 2 càng ít thì m c đ t do trong th c hi nể ằ ữ ị ở ụ ứ ộ ự ự ệ công vi c càng nhi u và vi c th c hi n công vi c càng d dàng h n.ệ ề ệ ự ệ ệ ễ ơ T t nhiên đ i v i các công vi c có m c nguy hi m cao bu c chúng ta ph i c nấ ố ớ ệ ứ ể ộ ả ẩ th n h n, c n có nhi u s giám sát h n, vì m i ng i đ u ph i quan tâm đ nậ ơ ầ ề ự ơ ọ ườ ề ả ế s an toàn cho chính mình và cho ng i khác.ự ườ Đ i v i m c 3 có quan đi m cho r ng ch nên đ a ra các ph ng pháp c b n ,ố ớ ụ ể ằ ỉ ư ươ ơ ả d a vào đó thông qua lao đ ng cùng v i s luy n t p và n l c c a b n thânự ộ ớ ự ệ ậ ỗ ự ủ ả m i ng i s t tìm ra ph ng pháp t t nh t cho mình. Quan đi m này cho r ngỗ ườ ẽ ự ươ ố ấ ể ằ không nên b t bu c các h c viên m i ph i th c hi n chính xác các ph ng phápắ ộ ọ ớ ả ự ệ ươ c b n mà h đã h c đ c vì đi u này không ch d n h đ n vi c tr n tránhơ ả ọ ọ ượ ề ỉ ẫ ọ ế ệ ố trách nhi m mà còn ngăn c n h phát tri n k năng.ệ ả ọ ể ỹ Khi k năng c a công nhân đ c nâng cao và h s d ng óc sáng t o c a mìnhỹ ủ ượ ọ ử ụ ạ ủ đ phát tri n các ph ng pháp c b n thành các ph ng pháp làm vi c th c t ,ể ể ươ ơ ả ươ ệ ự ế các ph ng pháp đó s đ c đ a vào tiêu chu n làm vi c cho các công nhân cóươ ẽ ượ ư ẩ ệ k năng. C n có m t h th ng ghi l i các g i ý, ý ki n c a cá nhân hay nhómỹ ầ ộ ệ ố ạ ợ ế ủ đ hoàn thi n các ph ng pháp làm vi c. Đ ng th i, c n đ a ra các h ng d nể ệ ươ ệ ồ ờ ầ ư ướ ẫ đ b o đ m r ng các th t c không đ i l p v i các quy đ nh m c 2. Cácể ả ả ằ ủ ụ ố ậ ớ ị ở ụ ph ng pháp c b n cũng c n đ c s a đ i theo đ nh kỳ đ phù h p và tăngươ ơ ả ầ ượ ử ổ ị ể ợ tính hi u qu .ệ ả Nh v y, tính sáng t o và tiêu chu n hóa không lo i tr l n nhau mà ng c l i,ư ậ ạ ẩ ạ ừ ẫ ượ ạ chúng b sung cho nhau. Thông qua áp d ng tiêu chu n hóa m t cách h p lý ,ổ ụ ẩ ộ ợ con ng i th c s g n v i công vi c và có th phát huy đ y đ tính sáng t oườ ự ự ắ ớ ệ ể ầ ủ ạ c a mình , phát ki n ra các ph ng pháp th c hi n công vi c t t h n,t o ra cácủ ế ươ ự ệ ệ ố ơ ạ n l c nh m c i ti n và nâng cao hi u qu .ỗ ự ằ ả ế ệ ả - T o ra môi tr ng làm vi c sáng t o h n:ạ ườ ệ ạ ơ T o ra s sáng t o trong công vi cạ ự ạ ệ là r t quan tr ng trong huy đ ng con ng i. D i đây là các b c c n thi t tácấ ọ ộ ườ ướ ướ ầ ế đ ng đ n s tác đ ng đ n s sáng t o:ộ ế ự ộ ế ự ạ a. Khi đ a ra các h ng d n, ph i làm rõ m c đích th c s c a côngư ướ ẫ ả ụ ự ự ủ vi c.ệ M i công vi c có m t m c đích và vi c đ t đ c m c đích này là v n đ quanỗ ệ ộ ụ ệ ạ ượ ụ ấ ề tr ng nh t. Đ đ t đ c các m c đích đó con ng i có th có nhi u ph ngọ ấ ể ạ ượ ụ ườ ể ề ươ cách đ đ t đ c m c tiêu. Ngoài các quy đ nh mang tính b t bu c liên quanể ạ ượ ụ ị ắ ộ Trang 24 đ n s an toàn và b o đ m ch t l ng, thông tin liên quan t i các ph ng ti nế ự ả ả ấ ượ ớ ươ ệ và ph ng pháp ch nên đ a ra đ tham kh o, và c n khuy n khích m i ng iươ ỉ ư ể ả ầ ế ọ ườ t tìm ra nh ng cách t t nh t cho mình đ đ t đ c m c tiêu.ự ữ ố ấ ể ạ ượ ụ b. T o cho m i ng i có ý th c trách nhi m cao đ i v i công vi cạ ọ ườ ứ ệ ố ớ ệ Đôi khi con ng i th ng s hãi, thi u ý chí và có xu h ng đ trách nhi m choườ ườ ợ ế ướ ổ ệ ng i khác khi công vi c không thành công; H tìm cách bào ch a và l n tránhườ ệ ọ ữ ẩ khi công vi c c a h x u đi, vì th c n ph i ngăn ch n nh ng sai l m nh thệ ủ ọ ấ ế ầ ả ặ ữ ầ ư ế b ng vi c xác đ nh rõ trách nhi m c a m i ng i cùng v i vi c nâng cao giáoằ ệ ị ệ ủ ỗ ườ ớ ệ d c đào t o ý th c trách nhi m cho m i cá nhân. ụ ạ ứ ệ ỗ c. Dành th i gian đ t o ra các ý t ngờ ể ạ ưở Khi có ý th c trách nhi m h s chú ý đ n t m quan tr ng c a v n đ m tứ ệ ọ ẽ ế ầ ọ ủ ấ ề ộ cách sâu s c và t đó s lóe lên nh ng sáng t o, nh ng ý t ng m i. Nh ng ýắ ừ ẽ ữ ạ ữ ưở ớ ữ t ng xu t s c ph n l n đ c n y sinh trong th i đi m mà ta suy nghĩ v n đưở ấ ắ ầ ớ ượ ả ờ ể ấ ề m t cách th u đáo và đ t t i m t t duy sâu và đ c l p.ộ ấ ạ ớ ộ ư ộ ậ d. Đ a các ý t ng t nhiên thành hi n th cư ưở ự ệ ự Nh ng ý t ng t o ra b ng cách này là r t mong manh. N u chúng đ c ki mữ ưở ạ ằ ấ ế ượ ể tra m t cách kh t khe ho c kìm nén thì r t d b xóa s ch hoàn toàn. Do v y,ộ ắ ặ ấ ễ ị ạ ậ không nên có s ch ng đ i nh t là trong giai đo n s khai c a các ý t ng. Hãyự ố ố ấ ạ ơ ủ ưở t o đi u ki n đ các ý t ng s khai ban đ u thành m t ý t ng có tính thi tạ ề ệ ể ưở ơ ầ ộ ưở ế th c. Nói cách khác, ng i lãnh đ o không nên đi quanh d i nh ng gáo n cự ườ ạ ộ ữ ướ l nh vào các ý t ng m i mà tr nên là ng i b o tr và khuy n khích các ýạ ưở ớ ở ườ ả ợ ế t ng phát tri n .ưở ể d. Khuy n khích đ ng viên:ế ộ - Khen ng i và trách m ngợ ắ Trong th c t , các thi u sót và nh c đi m d nhìn nh n h n là các u đi m.ự ế ế ượ ể ễ ậ ơ ư ể Tuy nhiên, vi c tìm ra các đi m y u đ kh c ph c và c i ti n nó cũng khôngệ ể ế ể ắ ụ ả ế ph i là đi u đ n gi n. Trong lĩnh v c sáng t o n u chúng ta ch nhìn th y cácả ề ơ ả ự ạ ế ỉ ấ nh c đi m trong các ý t ng c a m t ai đó và thông báo cho h là nó không t tượ ể ưở ủ ộ ọ ố thì s làm cho ng i đó m t h t nhi t huy t và ý t ng đó s không đ c nuôiẽ ườ ấ ế ệ ế ưở ẽ ượ d ng và phát tri n. Tuy nhiên, n u chúng ta tìm th y nh ng u đi m trong cácưỡ ể ế ấ ữ ư ể ý t ng đó và thông báo cho h bi t thì ch c ch n h s vui m ng vì th yưở ọ ế ắ ắ ọ ẽ ừ ấ chúng ta ch p nh n ý t ng đó. Đi u này còn có ý nghĩa nh m t s khuy nấ ậ ưở ề ư ộ ự ế khích h ph i làm đi u gì đó nhi u h n là ch d ng l i ý t ng. Khi nh ngọ ả ề ề ơ ỉ ừ ạ ở ưở ữ c h i c a s sáng t o đ c n y sinh, hãy r ng l ng b qua các sai sót và ápơ ộ ủ ự ạ ượ ả ộ ượ ỏ d ng tính hài h c và s khuy n khích.ụ ướ ự ế - Nh n bi t s n l c ậ ế ự ỗ ự M t s ng i ng h vi c s d ng ph ng pháp qu n lý b ng m c tiêu độ ố ườ ủ ộ ệ ử ụ ươ ả ằ ụ ể đánh giá nh ng c g ng c a ng i lao đ ng. Các cá nhân hay nhóm đ a ra cácữ ố ắ ủ ườ ộ ư m c tiêu và c g ng đ t đ c các m c tiêu đó. Các k t qu đ t đ c đ cụ ố ắ ạ ượ ụ ế ả ạ ượ ượ đánh giá theo m c đ hoàn thành các m c tiêu đó.ứ ộ ụ Trang 25 Tuy nhiên, n u các m c tiêu b t bu c l i do các c p qu n lý cao h n đ t ra thìế ụ ắ ộ ạ ấ ả ơ ặ khi m c tiêu không đ t, ng i lao đ ng s c g ng tìm nh ng l i bào ch a h pụ ạ ườ ộ ẽ ố ắ ữ ờ ữ ợ lý cho mình. Khi ng i lao đ ng t đ t m c tiêu cho mình h s có khuynhườ ộ ự ặ ụ ọ ẽ h ng đ t ra các m c tiêu th p đ d dàng đ t đ c – có nghĩa là ch c n ít sướ ặ ụ ấ ể ễ ạ ượ ỉ ầ ự n l c đ đ t đ c m c tiêu mà v n đ c đánh giá là t t. Nh v y ph ngỗ ự ể ạ ượ ụ ẫ ượ ố ư ậ ươ pháp đánh giá theo qu n lý b ng m c tiêu có th s d n đ n xu h ng khuy nả ằ ụ ể ẽ ẫ ế ướ ế khích m i ng i không n l c ph n đ u – Đây là đi u không mu n trong b t kỳọ ườ ỗ ự ấ ấ ề ố ấ t ch c nào.ổ ứ M i ng i t đ t ra m c tiêu cho mình là đi u t t nh ng vi c đánh giá nh ngọ ườ ự ặ ụ ề ố ư ệ ữ n l c c a cá nhân không nên d a vào các m c tiêu đó mà nh n m nh h nỗ ự ủ ự ụ ấ ạ ơ nh ng ti n b c a cá nhân. đây đi u quan tr ng không ph i là t p trung hoànữ ế ộ ủ Ở ề ọ ả ậ toàn vào k t qu có đáp ng đ c m c tiêu hay không, mà là tìm ra t i sao vàế ả ứ ượ ụ ạ cách nào mà quá trình thay đ i. Đi u đó cho chúng ta th y đ c ng i lao đ ngổ ề ấ ượ ườ ộ đã n l c nh th nào đ t o ra s thay đ i. S nh n bi t và ghi nh n nh ng nỗ ự ư ế ể ạ ự ổ ự ậ ế ậ ữ ỗ l c c a ng i lao đ ng có ý nghĩa c c kỳ quan tr ng huy đ ng ngu n nhân l c.ự ủ ườ ộ ự ọ ộ ồ ự Th m chí ngay c khi k t qu không th a mãn đ c tiêu chu n, chúng ta cũngậ ả ế ả ỏ ượ ẩ nên ghi nh n nh ng n l c và khuy n khích s c i thi n.ậ ữ ỗ ự ế ự ả ệ e. Phát huy làm vi c theo t đ iệ ổ ộ - Công vi c t đ iệ ổ ộ : Nh ng thay đ i ngày nay đã cho th y hi m có m t công vi cữ ổ ấ ế ộ ệ nào trong t ch c có th th c hi n m t cách đ c l p. Ngày nay đ n v lao đ ngổ ứ ể ự ệ ộ ộ ậ ơ ị ộ nh nh t không còn là ng i (cá nhân) mà là t , đ i, nhóm. Các công vi c c aỏ ấ ườ ổ ộ ệ ủ các b ph n, nhóm th ng liên quan v i nhau b ng cách này hay cách khác.ộ ậ ườ ớ ằ Th m chí n u m t công vi c nào đó, b ng tr c quan ta th y ch ng liên quan gìậ ế ộ ệ ằ ự ấ ẳ t i công vi c khác, nh ng xem xét theo cách ti p c n đ nh h ng khách hàng thìớ ệ ư ế ậ ị ướ ta s th y đ c m i quan h gi a chúng.ẽ ấ ượ ố ệ ữ Nh m đ t đ c m c đích th c s , cu i cùng, t t c các cá nhân và các nhómằ ạ ượ ụ ự ự ố ấ ả ph i ý th c m t cách sâu s c v trách nhi m trong gi i quy t các công vi c màả ứ ộ ắ ề ệ ả ế ệ h đ c phân công , đ ng th i , h cũng c n duy trì s quan tâm t i các côngọ ượ ồ ờ ọ ầ ự ớ vi c khác liên quan đ n công vi c c a h .ệ ế ệ ủ ọ Th c t ch ng minh r ng: các ý t ng su t s c th ng đ c t o ra khi m iự ế ứ ằ ưở ấ ắ ườ ượ ạ ọ ng i đ ng trên các ph ng di n và quan đi m khác nhau nh ng đ u chungườ ứ ươ ệ ể ư ề m i quan tâm m nh m t i m t công vi c c th và cùng nhau th o lu n. Câuố ạ ẽ ớ ộ ệ ụ ể ả ậ nói: “hai cái đ u h n m t cái đ u” v n có tác d ng n u nh h đ u nghĩ theoầ ơ ộ ầ ẫ ụ ế ư ọ ề đ ng l i gi ng nhau.ườ ố ố M t đi u c n l u ý là không nên phân chia gianh gi i rõ ràng gi a các công vi c,ộ ề ầ ư ớ ữ ệ mà c n m r ng ph m vi trách nhi m, t đó các công vi c n i ti p nhau và t oầ ở ộ ạ ệ ừ ệ ố ế ạ ra m i quan tâm chung c a m i ng i.ố ủ ọ ườ M r ng ph m vi công vi c c a m i ng i khi k năng c a h đ c nâng caoở ộ ạ ệ ủ ọ ườ ỹ ủ ọ ượ không ch là cách th c nh n bi t kh năng phát tri n c a ng i lao đ ng mà cònỉ ứ ậ ế ả ể ủ ườ ộ là m t cách th c h u ích đ phát huy kh năng c a h . ộ ứ ữ ể ả ủ ọ - Tăng c ng h p tác và c nh tranhườ ợ ạ : Trong qu n lý, ng i qu n lý ph i hi uả ườ ả ả ể đ c đ c đi m c a t ng cá nhân đ phát huy t t nh t nh ng kh năng c a hượ ặ ể ủ ừ ể ố ấ ữ ả ủ ọ ch không nên đ ng nh t h b ng s “tiêu chu n hóa”. Mong mu n c i ti nứ ồ ấ ọ ằ ự ẩ ố ả ế Trang 26 c a con ng i g n li n v i ý th c c nh tranh. M t đi u l u ý r ng, tinh th nủ ườ ắ ề ớ ứ ạ ộ ề ư ằ ầ c nh tranh này không ch t n t i gi a các nhóm đ i đ ch nhau mà còn t n t iạ ỉ ồ ạ ữ ố ị ồ ạ gi a các thành viên c a m t nhóm gi a nh ng ng i c n h p tác v i nhau.ữ ủ ộ ữ ữ ườ ầ ợ ớ Ng i qu n lý không đ c c n tr mà ng c l i c n thúc đ y phong trào c nhườ ả ượ ả ở ượ ạ ầ ẩ ạ tranh nh m khuy n khích lòng mong mu n c i ti n và tinh th n h c h i c aằ ế ố ả ế ầ ọ ỏ ủ m i ng i. Nh ng c nh tranh ph i n m trong nguyên t c nh t đ nh và không điọ ườ ư ạ ả ằ ắ ấ ị ng c l i v i tính “trung th c”.ượ ạ ớ ự Ch ng IIươ PHÂN TÍCH CÔNG VI CỆ Phân tích công vi c là công vi c đ u tiên c n thi t ph i bi t c a m i qu n trệ ệ ầ ầ ế ả ế ủ ọ ả ị gia trong lĩnh v c qu n tr ngu n nhân l c. Phân tích công vi c là c s cho gi iự ả ị ồ ự ệ ơ ở ả quy t các v n đ trong lĩnh v c qu n tr ngu n nhân l c.ế ấ ề ự ả ị ồ ự S c n thi t c a phân tích công vi c:ự ầ ế ủ ệ - Các nhà qu n lý nhân s c n hi u bi t v công vi c đ có th tìm ng iả ự ầ ể ế ề ệ ể ể ườ phù h p v i công vi c.ợ ớ ệ - Ng i lao đ ng c n hi u bi t vai trò c a h trong t ch c tr c khi b tườ ộ ầ ể ế ủ ọ ổ ứ ướ ắ đ u làm vi c ầ ệ I. Nh ng n i dung c b n c a phân tích công vi cữ ộ ơ ả ủ ệ 1. Khái ni m v phân tích công vi c:ệ ề ệ Tr c h t ta c n có khái ni m v công vi c. Cũng có nhi u khái ni m khácướ ế ầ ệ ề ệ ề ệ nhau v công vi c. Ta có th ch p nh n khái ni m v công vi c nh sau: ề ệ ể ấ ậ ệ ề ệ ư “Công vi c bao g m m t s công tác c th mà m t t ch c ph i hoàn thành nh m đ tệ ồ ộ ố ụ ể ộ ổ ứ ả ằ ạ đ c m c tiêu c a mình”.ượ ụ ủ Nh v y: “ư ậ Phân tích công vi c là quá trình thu th p các thông tin liên quan đ nệ ậ ế công vi c m t cách có h th ng”.ệ ộ ệ ố Phân tích công vi c đ c ti n hành nh m đ xác đ nh các nhi m v thu c ph mệ ượ ế ằ ể ị ệ ụ ộ ạ vi công vi c đó và các k năng, năng l c quy n h n và trách nhi m c th c nệ ỹ ự ề ạ ệ ụ ể ầ ph i có đ th c hi n công vi c đó m t cách t t nh t.ả ể ự ệ ệ ộ ố ấ C th phân tích công vi c nh m tr l i các câu h i sau đây: ụ ể ệ ằ ả ờ ỏ - Nhân viên th c hi n nh ng công tác gì?ự ệ ữ - Khi nào công vi c đ c hoàn t t?ệ ượ ấ - Công vi c đ c th c hi n đâu?ệ ượ ự ệ ở - Nhân viên làm công vi c đó nh th nào?ệ ư ế - T i sao ph i th c hi n công vi c đó?ạ ả ự ệ ệ - Đ th c hi n công vi c đó nhân viên c n h i đ nh ng tiêu chu n trình để ự ệ ệ ầ ộ ủ ữ ẩ ộ nào? Trang 27 Phân tích công vi c cung c p cho các nhà qu n tr m t b n tóm t t các nhi m vệ ấ ả ị ộ ả ắ ệ ụ và trách nhi m c a m t công vi c nào đó , m i t ng quan c a công vi c đó v iệ ủ ộ ệ ố ươ ủ ệ ớ công vi c khác , ki n th c và k năng c n thi t và các đi u ki n làm vi c .ệ ế ứ ỹ ầ ế ề ệ ệ Tóm l i Phân tích công vi c đ c ti n hành nh m:ạ ệ ượ ế ằ - Xác đ nh các nhi m v , quy n h n, trách nhi m khi th c hi n công vi c.ị ệ ụ ề ạ ệ ự ệ ệ - Đi u ki n đ ti n hành công vi c.ề ệ ể ế ệ - Các tiêu chu n đ đánh giá ch t l ng hoàn thành công vi c.ẩ ể ấ ượ ệ - M i t ng quan c a công vi c đó v i công vi c khác.ố ươ ủ ệ ớ ệ - Các ph m ch t, k năng nhân viên ph i có đ th c hi n công vi c đó.ẩ ấ ỹ ả ể ự ệ ệ M c tiêu c th c a phân tích công vi c là xây d ng ụ ụ ể ủ ệ ự B n mô t công vi cả ả ệ và B n tiêu chu n công vi cả ẩ ệ . 2. L i ích c a Phân tích công vi c:ợ ủ ệ L i ích c a phân tích công vi c đ c trình bày nh sau :ợ ủ ệ ượ ư Có th nói r ng các thông tin t b n phân tích công vi c đ c s d ng đ :ể ằ ừ ả ệ ượ ử ụ ể - Đ nh h ng cho quá trình tuy n d ng và hoàn thi n vi c b trí nhân viên.ị ướ ể ụ ệ ệ ố Trang 28 An toàn và s c kh eứ ỏ Tiêu chu n công vi c ẩ ệ Phân tích công vi c ệ Mô t công vi cả ệ Tuy n d ngể ụ Đào t o và phát tri nạ ể Đánh giá thành tích Tr công khen thu ngả ở Ho ch đ nh NNLạ ị Làm c s ơ ở - Lên k ho ch b nhi m và thuyên chuy n công tác cho nhân viên.ế ạ ổ ệ ể - Xây d ng h th ng đánh giá công vi c, x p h ng công vi c và h th ng ti nự ệ ố ệ ế ạ ệ ệ ố ề l ng.ươ - Hoàn thi n các bi n pháp c i thi n đi u ki n lao đ ng, b o v s c kh e vàệ ệ ả ệ ề ệ ộ ả ệ ứ ỏ kh năng làm vi c lâu dài cho nhân viên.ả ệ - Xác đ nh nhu c u đào t o nhân viên và l p k ho ch cho các ch ng trình đàoị ầ ạ ậ ế ạ ươ t o ạ Phân tích công vi c đ c th c hi n trong các tr ng h p sau đây:ệ ượ ự ệ ườ ợ 1. Khi t ch c đ c thành l p.ổ ứ ượ ậ 2. Khi có công vi c m i.ệ ớ 3. Khi công vi c thay đ i do k t qu c a áp d ng KH – KT m i.ệ ổ ế ả ủ ụ ớ II. Nh ng n i dung c a b n Mô t công vi c và Tiêu chu n công vi cữ ộ ủ ả ả ệ ẩ ệ 1. B n mô t công vi cả ả ệ : B n mô t công vi c là m t tài li u cung c p thông tin liên quan đ n công tác cả ả ệ ộ ệ ấ ế ụ th , các nhi m vu và trách nhi m c a công vi cể ệ ệ ủ ệ . Hi u m t cách ng n g n ể ộ ắ ọ b nả mô t công vi c là mô t các nhi m v c u thành nên công vi c đó.ả ệ ả ệ ụ ấ ệ B n mô t công vi c là m t tài li u gi i thích tr l i các câu h i sau:ả ả ệ ộ ệ ả ả ờ ỏ 1. Ng i th c hi n công viêc? V trí c a h trong h th ng c a t ch c?ườ ự ệ ị ủ ọ ệ ố ủ ổ ứ 2. T i sao công vi c đó ph i đ c th c hi n?ạ ệ ả ượ ự ệ 3. M c tiêu công vi c đó là gì?ụ ệ 4. Công vi c ph i làm gì? hay các nhi m v ch y u ph i hoàn thành?ệ ả ệ ụ ủ ế ả 5. Công vi c đ c th c hi n đâu?ệ ượ ự ệ ở 6. Khi nào công vi c đ c coi là hoàn t t?ệ ượ ấ 7. Ph ng ti n, trang b th c hi n công vi c?ươ ệ ị ự ệ ệ 8. Đi u ki n làm vi c và r i ro có th ?ề ệ ệ ủ ể Nh v y b n mô t công vi c là m t b n li t kê chính xác và xúc tích nh ngư ậ ả ả ệ ộ ả ệ ữ đi u mà nhân viên ph i th c hi n. Nó cho bi t nhân viên làm cái gì? Làm nhề ả ự ệ ế ư th nào? Và các đi u ki n mà nhân viên đó đ c th c thi.ế ề ệ ượ ự Nói chung b n mô t công vi c nh m tr l i các câu h i c b n: Ai? T i sao?ả ả ệ ằ ả ờ ỏ ơ ả ạ Cái gì? Khi nào? đâu? B ng cách nào?Ở ằ M t cách c th b n mô t công vi c th ng bao g m các n i dung sau đây:ộ ụ ể ả ả ệ ườ ồ ộ - Nh n di n công vi c.ậ ệ ệ - Tóm t t công vi c.ắ ệ - Các m i quan h .ố ệ - Ch c năng, trách nhi m công vi c.ứ ệ ệ - Quy n h n.ề ạ Trang 29 - Tiêu chu n m u.ẩ ẫ - Đi u ki n th c hi n công vi c.ề ệ ự ệ ệ Ví d : B n mô t công vi c – Th ký b ph n s n xu t ụ ả ả ệ ư ộ ậ ả ấ CH C DANH CÔNG VI C:Ứ Ệ Th ký cho k s tr ng c khíư ỹ ư ưở ơ BÁO CÁO CHO: K s tr ng c khíỹ ư ưở ơ XÁC Đ NH CÔNG VI C:Ị Ệ Cung c p d ch v toàn di n cho K s tr ng b ng cách t ch c s p x p cácấ ị ụ ệ ỹ ư ưở ằ ổ ứ ắ ế ph n công vi c th ng l c a k s tr ng.ầ ệ ườ ệ ủ ỹ ư ưở CÁC NHI M V CHÍNH:Ệ Ụ 1.Ti p nh n th t , phân lo i theo th t u tiên, đính kèm th t trao đ i tế ậ ư ừ ạ ứ ự ư ư ừ ổ ừ tr c n u có và đánh máy các th t .ướ ế ư ừ 2. Ghi l i l i đ c c a k s tr ng c khí và x lý các th t kh nạ ờ ọ ủ ỹ ư ưở ơ ử ư ừ ẩ 3. S p x p công tác cho phòng, chu n b các cu c h pắ ế ẩ ị ộ ọ 4. So n th o các văn b n, tr l i các th t theo l nh c a k s tr ngạ ả ả ả ờ ư ừ ệ ủ ỹ ư ưở 5. Giúp k s tr ng gi i quy t các công vi c hành chánh thông th ng, gi iỹ ư ưở ả ế ệ ườ ả quy t các th c m c th ng lế ắ ắ ườ ệ 6. G i và tr l i các cu c đi n tho i m t cách khôn khéo. Ti p khách có hi uọ ả ờ ộ ệ ạ ộ ế ệ qu .ả CÁC NHI M V PH :Ệ Ụ Ụ 1. Chu n b b n tóm t t v các chi tiêu c a b ph n theo yêu c u c a b ph nẩ ị ả ắ ề ủ ộ ậ ầ ủ ộ ậ k toánế 2. Thu th p các báo cáo tóm t t , đánh máy các báo cáo ti n đ d án ậ ắ ế ộ ự 3. Chuy n h s cũ xu ng t ng h mể ồ ơ ố ầ ầ 4. Đánh máy báo cáo k toánế CÁC M I QUAN H :Ố Ệ Trang 30 BÁO CÁO CHO: K s tr ng c khíỹ ư ưở ơ GIÁM SÁT NH NG NG I SAU ĐÂY: KhôngỮ ƯỜ CÁC YÊU C U V ĐI U KI N V T CH T:Ầ Ề Ề Ệ Ậ Ấ ĐI U KI N LÀM VI C: Làm vi c trong văn phòngỀ Ệ Ệ ệ TH I GIAN LÀM VI C: Th i gian làm vi c hành chánh 8 giỜ Ệ ờ ệ ờ R I RO: KhôngỦ Ví d khác v b n mô t công vi c c a tr ng phòng tụ ề ả ả ệ ủ ưở ổ ch c hành chánhứ B N MÔ T CÔNG VI CẢ Ả Ệ Mã s công vi cố ệ Ch c danh: Tr ng phòng T ch c hành chánhứ ưở ổ ứ Các m i quan hố ệ: : Bên trong: - Ch u s lãnh đ o tr c ti p c a Giám đ c công ty. Đ nh kỳ hàngị ự ạ ự ế ủ ố ị tháng báo cáo và ch u trách nhi m v i giám đ c v toàn b các ho t đ ng Hànhị ệ ớ ố ề ộ ạ ộ chánh – Văn phòng –Nhân s công ty.ự - Ph i h p v i các b ph n khác trong tuy n ch n, hu n luy n, bố ợ ớ ộ ậ ể ọ ấ ệ ố trí, đ ng viên, kích thích nhân viên. Ki m tra, đôn đ c tình hình th c hi n chínhộ ể ố ự ệ sách nhân s c a công ty.ự ủ - C v n, h tr nhân viên khác v nhân s , hành chánhố ấ ỗ ợ ề ự ự Bên ngoài: - T ch c c p trên: Các v n đ v t ch c, nhân sổ ứ ấ ấ ề ề ổ ứ ự - Cán b các công ty khác: Đi u ph i cán b trong côngộ ề ố ộ tác - Viên ch c chính quy n: Th c hi n quy ch pháp lu tứ ề ự ệ ế ậ và các ho t đ ng c ng đ ng ạ ộ ộ ồ - S lao đ ng: Công đoàn, nhà cung c p lao đ ng, ph iở ộ ấ ộ ố h p tuy n ch n lao đ ng, gi i quy t ch đ chính sáchợ ể ọ ộ ả ế ế ộ CH C NĂNG, NHI M V , QUY N H N, NĂNG L CỨ Ệ Ụ Ề Ạ Ự Ự Ch c năng , nhi m v c thứ ệ ụ ụ ể : - Nghiên c u, đ xu t và tham gia cùng v i các lãnh đ o doanhứ ề ấ ớ ạ nghi p c i ti n, hoàn thi n h th ng chính sách, ch đ , th t c nhân s , ph iệ ả ế ệ ệ ố ế ộ ủ ụ ự ố h p ho t đ ng và ch đ o vi c ki m tra tình hình th c hi n nh m hoàn thi nợ ạ ộ ỉ ạ ệ ể ự ệ ằ ệ Trang 31 h th ng qu n tr nhân s trong doanh nghi p.ệ ố ả ị ự ệ - Nghiên c u, đ xu t và tham gia cùng lãnh đ o doanh nghi p c iứ ề ấ ạ ệ ả ti n các ho t đ ng hành chính văn phòng.ế ạ ộ - C v n cho nhân viên trong doanh nghi p các v n đ liên quan đ nố ấ ệ ấ ề ế quy n l i và nghĩa v c a nhân viên trong doanh nghi p. Cung c p thông tin vàề ợ ụ ủ ệ ấ h ng d n cho nhân viên v các quy đ nh, chính sách c a doanh nghi p.ướ ẫ ề ị ủ ệ - Đ i di n cho doanh nghi p th c hi n các ho t đ ng giao t v iạ ệ ệ ự ệ ạ ộ ế ớ chính quy n, các c quan ch c năng và các t ch c khác nh m nâng cao uy tínề ơ ứ ổ ứ ằ cho doanh nghi p.ệ - Ph i h p v i các lãnh đ o đ xác đ nh nhu c u và t ch c th cố ợ ớ ạ ể ị ầ ổ ứ ự hi n các ch ng trình hu n luy n nhân viên.ệ ươ ấ ệ - Ph i h p ho t đ ng v i các lãnh đ o tr c tuy n trong vi c xácố ợ ạ ộ ớ ạ ự ế ệ đ nh, gi i quy t các v n đ nhân s và th c hi n các bi n pháp kích thích đ ngị ả ế ấ ề ự ự ệ ệ ộ viên nhân viên . - T ch c s p x p công vi c c a nhân viên d i quy n, ki m traổ ứ ắ ế ệ ủ ướ ề ể ch t l ng và hi u qu công vi c c a h .ấ ượ ệ ả ệ ủ ọ - Ch đ o công tác tuy n ch n, hu n luy n nhân viên, ki n ngh đi uỉ ạ ể ọ ấ ệ ế ị ề ch nh c c u nhân s m t cách h p lý.ỉ ơ ấ ự ộ ợ - Ch đ o công tác l u tr h s nhân viên. Th c hi n các bi u m uỉ ạ ư ữ ồ ơ ự ệ ể ẫ chu n v báo cáo tình hình l ng th ng, đ nh m c, phúc l i … Xây d ng cácẩ ề ươ ưở ị ứ ợ ự bi u m u th ng nh t v h s và các tiêu chu n tuy n d ng, đ b t, k lu t.ể ẫ ố ấ ề ồ ơ ẩ ể ụ ề ạ ỷ ậ ậ CÁC H NG D N VI T B N MÔ T CÔNG VI C :ƯỚ Ẫ Ế Ả Ả Ệ Ệ Li t kê các nhi m v và trách nhi m theo trình t h p lýệ ệ ụ ệ ự ợ ợ Vi t rõ , đ n gi n và súc tích các nhi m v và trách nhi m riêng bi tế ơ ả ệ ụ ệ ệ ệ B t đ u m i câu b ng đ ng t hành đ ngắ ầ ỗ ằ ộ ừ ộ ộ S d ng nh ng t có th đ nh l ng đ c khi có thử ụ ữ ừ ể ị ượ ượ ể ể S d ng nh ng t c th và h n ch t i đa nh ng t m hử ụ ữ ừ ụ ể ạ ế ố ữ ừ ơ ồ ồ S d ng nh ng thu t ng đã đ c chu n hóaử ụ ữ ậ ữ ượ ẩ ẩ Tr l i các câu h i : How, What , Where , When , Why , Whoả ờ ỏ ỏ Xác đ nh rõ k t qu ho c tiêu chu n cu i cùng đ c s d ng đ đánh giá.ị ế ả ặ ẩ ố ượ ử ụ ể 2. B n tiêu chu n công vi cả ẩ ệ Khái ni m: ệ b n tiêu chu n công vi c là văn b n li t kê t t c các yêu c u chả ẩ ệ ả ệ ấ ả ầ ủ y u đ i v i nhân viên th c hi n công vi c. ế ố ớ ự ệ ệ Hay nói khác đi là b n trình bày cácả đi u ki n tiêu chu n t i thi u có th ch p nh n đ c mà m t ng i c n ph iề ệ ẩ ố ể ể ấ ậ ượ ộ ườ ầ ả có đ hoàn thành m t công vi c riêng bi t nào đó.ể ộ ệ ệ Trang 32 Công vi c r t đa d ng, nên yêu c u c a công vi c cũng r t đa d ng. Nh ng nhìnệ ấ ạ ầ ủ ệ ấ ạ ư chung các y u t chung nh t th ng đ c đ c p trong b n tiêu chu n côngế ố ấ ườ ượ ề ậ ả ẩ vi c là:ệ - Trình đ h c v n ộ ọ ấ - Trình đ chuyên môn ộ - Các k năng c n thi t cho công vi cỹ ầ ế ệ - Kinh nghi m c n có đ th c hi n công vi c: thâm niên trong ngh , cácệ ầ ể ự ệ ệ ề thành tích k l c đã đ t đ c.ỷ ụ ạ ượ - Trình đ ngo i ng : c n bi t ngo i ng nào và m c đ .ộ ạ ữ ầ ế ạ ữ ứ ộ - Các ph m ch t v cá nhân: tu i đ i, s c kh e, ngo i hình, tham v ng c uẩ ấ ề ổ ờ ứ ỏ ạ ọ ầ ti n, hoàn c nh gia đình , ngh l c ,m c đ thích nghi v i hoàn c nh, kh năngế ả ị ự ứ ộ ớ ả ả làm vi c đ c l p, kh năng ch u đ c s căng th ng hay áp l c công vi c …ệ ộ ậ ả ị ượ ự ẳ ự ệ - M t s các yêu c u đ c bi t khác c n thi t cho hoàn thành công vi c .ộ ố ầ ặ ệ ầ ế ệ Ví d : B n tiêu chu n công vi c – Th ký b ph n s n xu tụ ả ẩ ệ ư ộ ậ ả ấ TÊN CÔNG VI C :Ệ Th ký K s tr ng c khíư ỹ ư ưở ơ TÍNH CH T CÔNG VI C :Ấ Ệ Dài h nạ Trình đ h c v nộ ọ ấ Trình đ h c v n c n thi t :ộ ọ ấ ầ ế Ph thông trung h cổ ọ Ki m tra văn hóa do công ty tể ổ ch cứ Ngành h c :Chuyên môn hóa r ngọ ộ Ch c danh ngh nghi p : Không đòiứ ề ệ h iỏ Đào t o và b ng c p chuyên môn : u tiên ng i đã đ c đào t o v thạ ằ ấ Ư ườ ượ ạ ề ư ký nh ng không b t bu cư ắ ộ Kinh nghi m làm vi c c n thi tệ ệ ầ ế Có ít nh t m t năm làm công vi c t ng t .ấ ộ ệ ươ ự Ki n th c / K năng c n thi tế ứ ỹ ầ ế T c đ đánh máy vi tính 60 t / phút ho c nhanh h nố ộ ừ ặ ơ Các k năng máy tính c b nỹ ơ ả Yêu c u v th ch tầ ề ể ấ YÊU C U S C KH E : Có th ng i làm vi c lâu Ầ Ứ Ỏ ể ồ ệ Trang 33 Đôi khi trong th c t ng i ta có th trình bày b n mô t công vi c và tiêuự ế ườ ể ả ả ệ chu n công vi c trong cùng m t b n, ví d :ẩ ệ ộ ả ụ B N MÔ T CÔNG VI C VÀ TIÊU CHU N CÔNG VI CẢ Ả Ệ Ẩ Ệ CH C DANH CÔNG VI C: TR NG CAỨ Ệ ƯỞ Ở M c đích c a v trí công vi c:ụ ủ ị ệ Đ m b o v n hành các ho t đ ng s n xu tả ả ậ ạ ộ ả ấ c a ca mình qu n lý m t cách có hi u qu và an toàn thông qua vi c ch đ o cácủ ả ộ ệ ả ệ ỉ ạ ho t đ ng t ch c s p x p dây chuy n s n xu t và các ch c năng qu n lý v iạ ộ ổ ứ ắ ế ề ả ấ ứ ả ớ t cách ng i giám sát.ư ườ ờ Nhi m v c a v trí công vi c:ệ ụ ủ ị ệ 1. Ch đ o các ho t đ ng nhân s trong s n xu t và ph i h p v i các ho tỉ ạ ạ ộ ự ả ấ ố ợ ớ ạ đ ng nhân s trong b o d ng.ộ ự ả ưỡ 2. B o đ m truy n đ t thông tin và gi i thích cho nhân viên v các chínhả ả ề ạ ả ề sách nhân s và s n xu t.ự ả ấ 3. Qu n lý ch ng trình b o d ng c n thi t thông qua vi c thu th p cácả ươ ả ưỡ ầ ế ệ ậ yêu c u b o d ng, lên l ch và ghi chép theo dõi các ho t đ ng b o d ng.ầ ả ưỡ ị ạ ộ ả ưỡ 4. Qu n lý các th t c giao ca trong phân x ng s n xu t.ả ủ ụ ưở ả ấ 5. Th c hi n vi c t p hu n và đào t o ch ng trình an toàn lao đ ng, nângự ệ ệ ậ ấ ạ ươ ộ cao chuyên môn cho nhân viên c p d i.ấ ướ 6. Lên l ch làm vi c, phân công ng i đ m nhi m cũng nh ch u tráchị ệ ườ ả ệ ư ị nhi m gi i quy t cho nhân viên ngh phép.ệ ả ế ỉ 7. Đ m nh n các nhi m v theo dõi th i gian làm vi c c a công nhân vàả ậ ệ ụ ờ ệ ủ c p nh t các thông tin liên quan đ n tình hình s n xu t và nhân s trong b ph nậ ậ ế ả ấ ự ộ ậ mình ph trách.ụ 8. Xây d ng d toán và ch u trách nhi m v m c đ d tr nguyên v t li uự ự ị ệ ề ứ ộ ự ữ ậ ệ trong khu v c s n xu t đ c ph trách.ự ả ấ ượ ụ 9. Đánh giá k t qu công vi c hàng kỳ c a công nhân viên mà mình phế ả ệ ủ ụ trách. 10. Góp ý cho nhân viên v các v n đ chuyên môn và các công vi c liênề ấ ề ệ quan đ n công vi c.ế ệ ệ Yêu c u th l c :ầ ể ự Ph i đi l i và trèo c u thangả ạ ầ ầ Các m i quan h báo cáo :ố ệ Tr ng ca báo cáo tr c ti p lên qu n đ c phân x ng s n xu t. Tr ng ca chưở ự ế ả ố ưở ả ấ ưở ỉ đ o và giám sát ho t đ ng c a 2 nhân viên ki m tra và v n hành thi t b đi n,ạ ạ ộ ủ ể ậ ế ị ệ n c và nh ng ng i đ c phân công d i quy n mình. Đ ng th i ph i h pướ ữ ườ ượ ướ ề ồ ờ ố ợ ho t đ ng v i nhân viên b o d ng cùng ca ạ ộ ớ ả ưỡ ỡ Yêu c u v trình đ k năng công vi c:ầ ề ộ ỹ ệ - H c v n: Trình đ trung c p ho c công nhân k thu t.ọ ấ ộ ấ ặ ỹ ậ Trang 34 - Kinh nghi m làm vi c trong phân x ng: ít nh t có 1 năm gi v tríệ ệ ưở ấ ữ ị t tr ng.ổ ưở - Các kinh nghi m khác: Hi u bi t v ngh may, thêu và có ít nh t 2 năm làmệ ể ế ề ề ấ vi c trong doanh nghi p.ệ ệ ệ Các k năng và ki n th c c n có :ỹ ế ứ ầ 1. Hi u bi t v c c u t ch c c a doanh nghi p.ể ế ề ơ ấ ổ ứ ủ ệ 2. Hi u bi t v các v n đ k thu t đ v n hành máy vàể ế ề ấ ề ỹ ậ ể ậ ki m soát quá trình v n hành thi t b trong x ng s n xu t.ể ậ ế ị ưở ả ấ 3. Có kh năng tính toán s đ ng.ả ơ ẳ 4. Có k năng giao ti p và bi t làm t t các ch th c a c pỹ ế ế ố ỉ ị ủ ấ trên. 5. Có k năng giám sát nhân viên d i quy n v th iỹ ướ ề ề ờ gian, ch t l ng s n ph m…ấ ượ ả ẩ Thông tin trong phân tích công vi c là kh i đ u cho tuy n d ng nhân viên, t oệ ở ầ ể ụ ạ cho vi c b trí đúng ng i đúng vi c. Nh ng thông tin này còn giúp đ đánh giáệ ố ườ ệ ữ ể giá tr công vi c là c s trong quy trình xây d ng h th ng ti n l ng.ị ệ ơ ở ự ệ ố ề ươ Các phân tích v đi u ki n làm vi c trong b n mô t công vi c giúp các nhàề ề ệ ệ ả ả ệ qu n tr c i thi n các đi u ki n lao đ ng cho nhân viên nh m nâng cao năngả ị ả ệ ề ệ ộ ằ su t lao đ ng đ ng th i b o đ m s an toàn và s c kh e cho nhân viên.ấ ộ ồ ờ ả ả ự ứ ỏ III. Các ph ng pháp Phân tích công vi c: ươ ệ Có 3 ph ng pháp:ươ 1. Ph ng pháp làm b n câu h i:ươ ả ỏ ph ng pháp này nhà qu n tr g i các câu h i đ n các đ i t ng có liên quanỞ ươ ả ị ở ỏ ế ố ượ đ n vi c tìm hi u các thông tin cho vi c phân tích công vi c. Các đ i t ng màế ệ ể ệ ệ ố ượ các nhà qu n tr th ng đ ngh h cung c p thông tin bao g m:ả ị ườ ề ị ọ ấ ồ - Ng i đ m nh n công vi cườ ả ậ ệ - Ng i giám sát công vi cườ ệ - Chuyên gia phân tích công vi cệ - M t nhóm nh ng ng i v i cùng m t ch c danh công vi c.ộ ữ ườ ớ ộ ứ ệ T t nhiên không nh t thi t là t t c các nhân viên đ u ph i đi n vào b n câuấ ấ ế ấ ả ề ả ề ả h i. Ng i ta có th ch n m t cách ng u nhiên cho t ng ch c danh công vi c.ỏ ườ ể ọ ộ ẫ ừ ứ ệ Đi u đó giúp chúng ta gi m b t kh i l ng thông tin c n x lý mà v n b oề ả ớ ố ượ ầ ử ẫ ả đ m đ chính xác cho phép. T t nhiên ta có th ph i xác nh n s đúng đ n c aả ộ ấ ể ả ậ ự ắ ủ các câu tr l i trong giai đo n quan sát c a nghiên c u này. ả ờ ạ ủ ứ Trong b n câu h i ngoài nh ng chi ti t c b n nh tên tu i, phòng ban, ch c vả ỏ ữ ế ơ ả ư ổ ứ ụ … ng i ch u trách nhi m mô t c n ph i mô t toàn b nhi m v , m c đíchườ ị ệ ả ầ ả ả ộ ệ ụ ụ công vi c , kh i l ng công vi c ho c s s n ph m …ệ ố ượ ệ ặ ố ả ẩ B n câu h i phân tích công vi c th ng đ c p đ n các v n đ sau đây:ả ỏ ệ ườ ề ậ ế ấ ề - Thông tin chung v v trí công vi cề ị ệ Trang 35 - Giám sát và ch u s giám sátị ự - Các lĩnh v c ki n th c và k năng ngh nghi pự ế ứ ỹ ề ệ - S d ng ngôn ngử ụ ữ - S d ng th giác và các giác quan khác ử ụ ị - Các quy t đ nh qu n lý và kinh doanhế ị ả - Các giao ti p n i b và bên ngoàiế ộ ộ - Các cu c h p mà b n tham d , làm ch t a ho c làm ng i d nộ ọ ạ ự ủ ọ ặ ườ ẫ ch ng trìnhươ - Các ho t đ ng th ch tạ ộ ể ấ - S d ng thi t b , máy móc và d ng cử ụ ế ị ụ ụ - Các đi u ki n môi tr ngề ệ ườ - Các đ c tính khác c a công vi cặ ủ ệ Tuy nhiên ph ng pháp này có nh ng tr ng i, h n ch :ươ ữ ở ạ ạ ế - Công nhân không thích đi n vào b n câu h i m t cách chi ti t và vì th sề ả ỏ ộ ế ế ẽ không tr l i đ y đ .ả ờ ầ ủ - C công nhân l n c p đi u hành không có nhi u th i gian đ x lý b n câuả ẫ ấ ề ề ờ ể ử ả h i.ỏ Sau đây là nh ng câu h i th ng áp d ng đ thu th p thông tin cho vi c Phânữ ỏ ườ ụ ể ậ ệ tích công vi c:ệ 1. Anh (ch ) hãy mô t m t ngày làm vi c thông th ng?ị ả ộ ệ ườ 2. Nh ng trách nhi m chính trong công vi c là gì?ữ ệ ệ 3. Theo anh (ch ) nh ng ph n quan tr ng nh t trong công vi c là gì? T i saoị ữ ầ ọ ấ ệ ạ chúng l i quan tr ng?ạ ọ 4. Anh (ch ) hãy k tên và trình bày cách th c th c hi n nh ng ph n khóị ể ứ ự ệ ữ ầ nh t trong công vi c?ấ ệ 5. Theo anh (ch ) nh ng thách th c nhi u nh t trong công vi c là gì?ị ữ ứ ề ấ ệ 6. Nh ng ki n th c nào quan tr ng liên quan đ n th c hi n công vi c?ữ ế ứ ọ ế ự ệ ệ 7. Nh ng ph n vi c nào nên đ c y quy n? ữ ầ ệ ượ ủ ề Cho ai? Nh th nào?ư ế 8. Lo i tình hu ng nào th ng gây ra căng th ng nh t trong công vi c?ạ ố ườ ẳ ấ ệ 9. Theo anh (ch ) công vi c đòi h i ph i tham d nh ng cu c h p nh thị ệ ỏ ả ự ữ ộ ọ ư ế nào? S có báo cáo nào?ẽ 10. Lĩnh v c nào c a công vi c th ng t o ra s hài lòng nh t? Ho c khôngự ủ ệ ườ ạ ự ấ ặ hài lòng nh t? T i sao?ấ ạ 11. Theo anh (ch ) có các quan h nào trong th c hi n công vi c? Đi u ki nị ệ ự ệ ệ ề ệ lao đ ng, quy ch lao đ ng nh th nào?ộ ế ộ ư ế Trang 36 12. Anh (ch ) th ng ph i giám sát ho t đ ng công vi c c a nh ng ai? ị ườ ả ạ ộ ệ ủ ữ Ở ch c v nào?ứ ụ 13. Theo anh (ch ) nh ng khóa đào t o, k năng, kinh nghi m đ c bi t c n cóị ữ ạ ỹ ệ ặ ệ ầ đ th c hi n công vi c t t là gì?ể ự ệ ệ ố 14. Các máy móc, d ng c nào th ng đ c s d ng? Công d ng, tính năng,ụ ụ ườ ượ ử ụ ụ tác d ng, cách th c v n hành?ụ ứ ậ 15. Trong toàn b quá trình làm vi c, c n ph i ra quy t đ nh nào? Th i gianộ ệ ầ ả ế ị ờ c n thi t đ đ a ra các quy t đ nh nh v y?ầ ế ể ư ế ị ư ậ 16. Theo anh (ch ) công vi c có nh ng yêu c u trách nhi m nào v ti n b c,ị ệ ữ ầ ệ ề ề ạ m c đ an toàn ho c nh ng giá tr khác?ứ ộ ặ ữ ị 17. Công vi c có nh ng yêu c u nào v trách nhi m đ i v i khách hàng ho cệ ữ ầ ề ệ ố ớ ặ các m i liên h khác bên ngoài công ty?ố ệ 18. Nh ng tiêu chu n đ c s d ng đ đ c đánh giá là th c hi n t côngữ ẩ ượ ử ụ ể ượ ự ệ ố vi c là gì?ệ 2. Ph ng pháp chuyên gia (Ph ng pháp h i đ ng):ươ ươ ộ ồ Ph ng pháp này s d ng m t s chuyên gia am hi u v công vi c c n phânươ ử ụ ộ ố ể ề ệ ầ tích đ thu th p thông tin xây d ng b n mô t công vi c và b n tiêu chu n côngể ậ ự ả ả ệ ả ẩ vi c .Các chuyên gia này có th là nh ng ng i đã ho c đang là ng i th c hi nệ ể ữ ườ ặ ườ ự ệ công vi c đó, cũng có th h là ng i giám sát, qu n lý công vi c này. S hi uệ ể ọ ườ ả ệ ự ể bi t sâu s c v công vi c c a các chuyên gia s b o đ m cho ch t l ng phânế ắ ề ệ ủ ẽ ả ả ấ ượ tích công vi c đ c nâng cao .Tuy nhiên đi u này cũng ch ra r ng ph ng phápệ ượ ề ỉ ằ ươ này ph thu c r t nhi u vào kinh nghi m c a các chuyên gia .Vi c t p trungụ ộ ấ ề ệ ủ ệ ậ cùng lúc nhi u chuyên gia đ đánh giá cũng là m t khó khăn ề ể ộ 3. Ph ng pháp quan sát:ươ Ph ng pháp này đ c áp d ng ch y u đ i v i các công vi c làm vi c b ngươ ượ ụ ủ ế ố ớ ệ ệ ằ chân tay. Ng i phân tích s quan sát toàn b quá trình làm vi c c a công nhân.ườ ẽ ộ ệ ủ Trên c s các tài li u ghi chép đ c t n i làm vi c t ng h p l i đ hình thànhơ ở ệ ượ ừ ơ ệ ổ ợ ạ ể b n mô t công vi c. ả ả ệ H n ch c a ph ng pháp này:ạ ế ủ ươ - R t t n th i gian và công s cấ ố ờ ứ - Không s d ng đ c cho nh ng công vi c trí óc.ử ụ ượ ữ ệ Trong th c t m i t ch c có th xây d ng b n mô t công vi c và tiêu chu nự ế ỗ ổ ứ ể ự ả ả ệ ẩ công vi c v i nh ng bi u m u khác nhau. Sau đây là m t bi u m u giúp cácệ ớ ữ ể ẫ ộ ể ẫ b n tham kh o:ạ ả Trang 37 Logo hay tên công ty B N MÔ T CÔNGẢ Ả VI CỆ Ký mã hi uệ Ngày tháng có hi u l cệ ự S trangố Ch c danh công vi c :ứ ệ Mã s công vi c :ố ệ B ph n :ộ ậ Phòng : Đ a đi m làm vi c :ị ể ệ Ch c danh c p trên tr c ti p :ứ ấ ự ế Tên c p trên tr c ti p :ấ ự ế Ký tên Tên ng i gi v trí hi n t i :ườ ữ ị ệ ạ Mã s nhân viên :ố Ký tên M C ĐÍCH: (T i sao v trí này t n t i, trong ph m vi gi i h n nào và m cỤ ạ ị ồ ạ ạ ớ ạ ụ tiêu gì?) M NG L I QUAN H :Ạ ƯỚ Ệ Bên trong : Tr c ti p :ự ế Gián ti pế : Bên ngoài : T M H N QU N LÝ:Ầ Ạ Ả Tài chính : ( Ti n )ề ( Kho n ti n m t có th ch đ ng sả ề ặ ể ủ ộ ử d ng nh m đáp ng yêu c u côngụ ằ ứ ầ vi c k p th i và ch u trách nhi m gi iệ ị ờ ị ệ ả trình v tính h p lý khi s d ng )ề ợ ử ụ Phi tài chính : ( Con ng i , tài s nườ ả …) Con ng i : s l ng , ch c danhườ ố ượ ứ Tài s n : s l ng , giá trả ố ượ ị Trang 38 TRÁCH NHI M /Ệ NHI M VỆ Ụ QUY N H NỀ Ạ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ S l ng, ch tố ượ ấ l ng, th i gian ượ ờ Tổ ch cứ th cự hi nệ Tham gia th cự hi nệ Hỗ tr /ợ Ph iố h pợ Tổ chứ c th cự hi nệ Đề xu tấ Quyế t đ nhị Ph iố h p/ợ Tham gia ĐI U KI N LÀM VI C:Ề Ệ Ệ YÊU C U T I THI U:Ầ Ố Ể Yêu c u năng l cầ ự : 1 Trình đ văn hóaộ 2 Trình đ ngo i ngộ ạ ữ 3 Trình đ tin h cộ ọ 4 Ki n th cế ứ 5 K năngỹ 6 Kh năngả Yêu c u khácầ : 7 S năm kinhố nghi mệ 8 Tính cách cá nhân 9 Phong cách làm vi cệ 1 0 Th ch t và s cể ấ ứ kh eỏ 1 1 Gi i tínhớ 1 2 Đ tu iộ ổ 1 3 Ngo i hìnhạ Ngày … tháng … năm Trang 39 CT HĐQT/TGĐ/GĐ nhân sự IV. Thi t k l i công vi c:ế ế ạ ệ Nh đã trình bày trên phân tích công vi c giúp làm c s đ gi i quy t nhi uư ở ệ ơ ở ể ả ế ề n i dung c a qu n tr ngu n nhân l c. M t trong nh ng v n đ mà các thông tinộ ủ ả ị ồ ự ộ ữ ấ ề trong phân tích công vi c đ c các nhà qu n tr con ng i s d ng đ gi iệ ượ ả ị ườ ử ụ ể ả quy t đó là thi t k l i công vi c.ế ế ế ạ ệ Thi t k l i công vi c là s thay đ i m t cách h th ng n i dung c a công vi cế ế ạ ệ ự ổ ộ ệ ố ộ ủ ệ nh m thay đ i nh ng tiêu chu n v hi u bi t, k năng, năng l c và các y u tằ ổ ữ ẩ ề ể ế ỹ ự ế ố khác c n thi t cho công vi c ho c tăng đ ng c làm vi c .ầ ế ệ ặ ộ ơ ệ Các ho t đ ng c a Qu n tr chi n l c v Ngu n nhân l c đ c thi t k đạ ộ ủ ả ị ế ượ ề ồ ự ượ ế ế ể kích thích hi u qu cá nhân ng i lao đ ng b ng cách s p x p nh ng ng i phùệ ả ườ ộ ằ ắ ế ữ ườ h p cho công vi c ợ ệ M t cách t ng th các nhà qu n tr tìm m i cách đ nâng cao hi u su t và hi uộ ổ ể ả ị ọ ể ệ ấ ệ năng c a các ngu n l c.ủ ồ ự Hi u su t: M i quan h gi a đ u vào và đ u ra; tìm cách gi m thi u các chi phíệ ấ ố ệ ữ ầ ầ ả ể v ngu n l c.ề ồ ự Nói khác đi: “Là vi c s d ng các ngu n l c m t cách t t nh t đ đ t đ cệ ử ụ ồ ự ộ ố ấ ể ạ ượ m c đích “.ụ Nghĩa là: Làm các vi c cho đúngệ … Hi u năng: Kh năng xác đ nh m c tiêu thích h pệ ả ị ụ ợ Nói khác đi: “Là vi c ch n các m c đích có hi u qu và đ t đ c chúng”.ệ ọ ụ ệ ả ạ ượ Nghĩa là: Làm các vi c đúng …ệ C hai đ u quan tr ng, tuy nhiên nhi u nhà qu n tr cho r ng hi u năng là tiêuả ề ọ ề ả ị ằ ệ chí thi t y u. V n đ là: “Không ph i là làm m t vi c th nào cho đúng mà làế ế ấ ề ả ộ ệ ế làm đúng vi c”.ệ Đ có đ c hi u qu cao trong s d ng ngu n nhân l c các nhà qu n tr ngu nể ượ ệ ả ử ụ ồ ự ả ị ồ nhân l c c n ph i hi u rõ k năng, năng l c c a t ng cá nhân đ b trí đúngự ầ ả ể ỹ ự ủ ừ ể ố ng i đúng vi c.ườ ệ K năng có th đ c hi u là: Kh năng c th đ chuy n ki n th c thành hànhỹ ể ượ ể ả ụ ể ể ể ế ứ đ ng mà k t qu đ t đ c nh ý mu n. K năng có th mang tính nh n th c,ộ ế ả ạ ượ ư ố ỹ ể ậ ứ v n đ ng, chân tay, trí tu , và xã h i . K năng có th tích lũy (xây d ng d nậ ộ ệ ộ ỹ ể ự ầ d n thông qua vi c l p l i trong th c t ) và liên t c (m i ph n ph thu c vàoầ ệ ặ ạ ự ế ụ ỗ ầ ụ ộ ph n tr c đó và nh h ng đ n ph n sau). ầ ướ ả ưở ế ầ Năng l c: Kh năng th c hi n các ho t đ ng theo tiêu chu n mong mu n. ự ả ự ệ ạ ộ ẩ ố Hi uể m t cách khác: ộ “Năng l c làự kh năng c a cá nhân đ th c hi n các nhi m vả ủ ể ự ệ ệ ụ trong công vi cệ ”. Năng l c là s n ph m c a đào t o và tích lũy kinh nghi m.ự ả ẩ ủ ạ ệ Nói đ n năng l c c a con ng i là bao g m 2 y u t : năng l c trí tu và thế ự ủ ườ ồ ế ố ự ệ ể l c.ự Trang 40 - Năng l c trí tu : là kh năng c a cá nhân đ th c hi n các ho tự ệ ả ủ ể ự ệ ạ đ ng trí tu . ộ ệ - Th l c: là s c ch u đ ng, s khéo léo, s c l c và k năng t ngể ự ứ ị ự ự ứ ự ỹ ươ đ ng c n có đ hoàn thành nhi m v đ c giao.ươ ầ ể ệ ụ ượ Th c t khái ni m k năng và năng l c v n có ý ki n khác nhau, nh ng nhìnự ế ệ ỹ ự ẫ ế ư chung k năng mang tính c th h n, năng l c mang tính khái quát h n. Năngỹ ụ ể ơ ự ơ l c th ng ch công vi c qu n lý và nghi p v , khi nh ng đi u c n hoàn thànhự ườ ỉ ệ ả ệ ụ ữ ề ầ khô