Truyện thơ của các dân tộc (Kinh, Tày, Thái) từ góc nhìn so sánh qua truyện thơ có Đề tài dũng sĩ diệt ác thú

Tài liệu Truyện thơ của các dân tộc (Kinh, Tày, Thái) từ góc nhìn so sánh qua truyện thơ có Đề tài dũng sĩ diệt ác thú: No.11_Mar 2019|S 11 – Tháng 3 năm2019|p.5-12 5 TPCHÍKHOAHCĐI HCTÂNTRÀO ISSN: 2354 - 1431 Truynthcacácdântc(Kinh,Tày,Thái)t gócnhìnsosánh qua truynth cóđ tàidũngsĩditácthú Trnh Khc Mnh1 1VinNghiêncuHánNôm Thôngtinbàivit Tómtt Ngàynhnbài: 15/02/2019 Ngàyduytđăng: 10/3/2019 Mt mngvănhcđc scmàbadântcKinh,TàyvàTháiđãs dng ch vit c truyn camìnhđ sángtácnênnhngtácphm bt h truyn liđnhôm nay.Đólàth loi truynth:dântcKinhcótruynthNômvit theo th song tht lcbát,dântcTàycótruynthNômvit theo th thtngôntrngthiên, dântcTháicótruynthvit bng ch Tháic th t do. Mngvănhcnàyđã đónggópnhtđnhvàolch s pháttrinvănhc ca midântcnóiriêngvà lch s vănhc VitNamnóichung.Đ cócáinhìnsosánhvănhc Vit Nam nóichungvàtruynthgiacácdântc Kinh,TàyvàThái;bàivit chncáctác phm...

pdf8 trang | Chia sẻ: quangot475 | Ngày: 28/01/2021 | Lượt xem: 10 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Truyện thơ của các dân tộc (Kinh, Tày, Thái) từ góc nhìn so sánh qua truyện thơ có Đề tài dũng sĩ diệt ác thú, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
No.11_Mar 2019|S 11 – Tháng 3 năm2019|p.5-12 5 TPCHÍKHOAHCĐI HCTÂNTRÀO ISSN: 2354 - 1431 Truynthcacácdântc(Kinh,Tày,Thái)t gócnhìnsosánh qua truynth cóđ tàidũngsĩditácthú Trnh Khc Mnh1 1VinNghiêncuHánNôm Thôngtinbàivit Tómtt Ngàynhnbài: 15/02/2019 Ngàyduytđăng: 10/3/2019 Mt mngvănhcđc scmàbadântcKinh,TàyvàTháiđãs dng ch vit c truyn camìnhđ sángtácnênnhngtácphm bt h truyn liđnhôm nay.Đólàth loi truynth:dântcKinhcótruynthNômvit theo th song tht lcbát,dântcTàycótruynthNômvit theo th thtngôntrngthiên, dântcTháicótruynthvit bng ch Tháic th t do. Mngvănhcnàyđã đónggópnhtđnhvàolch s pháttrinvănhc ca midântcnóiriêngvà lch s vănhc VitNamnóichung.Đ cócáinhìnsosánhvănhc Vit Nam nóichungvàtruynthgiacácdântc Kinh,TàyvàThái;bàivit chncáctác phmcócùngđ tàict truyn v dũngsĩditácthúđ phântích,t đóđara mt s nhnxétv s giaothoavănhóa,vănhc giacácdântcKinh,Tàyvà Thái min Bc Vit Nam. T khóa: Văn hc, truyn th; dũng sĩ; ácthú; dântc Kinh; dân tcTày; dântc Thái. Vit Nam làqucgiađadân tc,đangônng,có mt nn văn hóa đa dng và thng nht trong cng đngcácdântc Vit Nam. Ch vitlàtàisnvănhóa, đánhdu s phát trin v vănhóaxãhi ca mi tc ngi. Ch vit cacácdântctrênđtncta,làvn vănhóavôcùngquýbáumàmingi cn bit gi gìn vàpháthuy.Trongs cácdântc VitNamcóch vit c truyn, thì h thng ch vit ca các dân tc, nh:ch Nômcadântc Kinh, ch Nômcadântc Tày,ch Tháic cadântcThái,v.vlànhng ch vit đã có lch s tng đi lâu đi và có tính hành dng cao. 1. Vài nét v truyn th ca ba dân tc Kinh, TàyvàThái Mt mngvănhcđc scmàbadântcKinh,Tày vàTháiđãs dng ch vit c truyn camìnhđ sáng tácnênnhngtácphm bt h truyn liđnhôm nay. Đó là th loi truyn th: dân tcKinh có truyn th Nôm vit theo th song tht lc bát, dân tc Tày có truyn th Nôm vit theo th tht ngôn trng thiên, dântcTháicótruynthvit bng ch Tháic th t do. Mngvănhcnàyđãcónhngđónggópnhtđnh vàolch s pháttrinvănhc ca midântcnóiriêng vàlch s vănhc VitNamnóichung. 1.1. Ch NômvàtruynNômth lcbátca dân tc Kinh Ch NômcadântcKinhrađicóýnghĩaht sc ln lao,đánhdubcphát trin ca nnvănhóadân tc, ý thc t cng và khng đnh vai trò đa v ca ting Vit;đãđápngđc phnnàonhucupháttrin ca nnvănhóadântc, giaiđonncĐi Vit vng bc trong k nguyênđc lp, t ch vàthng nht. Ch Nômrađi, thinhàLý,ch đnthunlànhng ch xut hintrongcácvănbn vi mcđíchghitênngi vàtênđt. ThinhàTrnthìpháttrin thnhhànhvàbt đu tonênvănhc ch Nômvicácbàiphú,nh:C trn lc đo phú 居塵樂賦 và Đc thú lâm tuyn thành đo ca 得趣林泉成 歌 ca vua Trn Nhân Tông (1258 - 1308), t th nht ca Thin phái Trúc LâmYênT; tipđnlàHoaYênt phú花燕寺賦 ca LýĐoTái(1254- 1334), đo hiulàHuyn Quang, t th ba ca ThinpháiTrúcLâmYênT vàGiáot phú T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 6 教子賦 tng truyn ca McĐĩnhChi (th k XIV). Bn bài phú này, hin còn đc ghi chép trong sách Thintôngbn hnh 禪宗本行. T th k XVIđnđu th k XX, triquacáctriu đi phong kin, t Mc - LêTrungHng- TâySnvà đn Nguyn,tìnhhìnhchínhtr,vănhóa,xãhicónhiu binđi ln lao. Các triu đi nhà nc phong kin VitNamphát trin lúc thnh, lúc suy; nhng văn hc VitNamnóichungvàvănhc ch Nômnóiriêng,li cós pháttrin mnh m. Nhiucáimitrongsángtác vănhc ngh thutđchìnhthànhc v giátr ni dung và hình thc ngh thut.Văn hc ch Nômphát trin toàndin v chtlng nidungvàs lngtácphm. Nhiu tácphmvăn thNômcó t tng tin b, th hin nhn thc và quan đim ngoài khuôn kh đo lý chínhthng canhànc phong kin;vàvìth nhànc phong kinđãbanhànhnhng ch trngcmđoánhay hu hoi nnvănhc ch Nôm(1).Nhngvicsángtác vănthNômlàkhuynhhng tt yu capháttrin lch s, nhmđápng nhu cuvănhóaxãhi.Bêncnh s tin b v giátr nidungtácphm,vănhc ch Nôm còncós pháttrin v th loi, nhmgópphnvàos hoànthin h thng th loivănhctrungđi Vit Nam. Vănhc VitNamgiaiđonnày,vi s đónggópca vănhc ch Nômđãxut hin nhng th loivănhc mi,nh:catrù,din ca, truynthlcbát,songtht lc bát và truyn th lutĐng,v.v,đây là nhng th loi s dngngônng thi ca dântc. Th truynNôm lcbátphi k đn làLâmtuyn vãn林泉挽 caPhùngKhc Khoan (1528 - 1613), gm khong200câu,NgaLongcngvãn臥崗挽 gm 136câuvàTDungvãn思容挽 gm332câuđu ca ĐàoDuyT (1572 - 1634), Hoántnhchâudânt ca Đinh Nho Hoàn唤省州民詞丁儒環 (1671 -?), Nhc Xngphânkính 樂昌分 ca Nguyn Th Nghi (th k XVI), Song tinh bt d星不夜 gm2000câuca Nguyn Hu Hào (? - 1713), S trình tân truyn 使程新傳 gm600câuca NguynTôngQuai(1693- 1767).Saunàycónhngtácphm truynthNômlc bát đc lu hành sâu rng trong nhân dân và đc nhiu ngi hc thuc lòng, nh: Truyn Hoa tiên 傳花箋 ca Nguyn Huy T (1743 - 1790), Đon trng tân thanh 斷新 ca Nguyn Du (1765- 1820), S kính tân trang 梳新妝 ca Phm Thái (1777 - 1813), LcVânTiên 蓼仙 ca NguynĐình Chiu (1822 - 1888),v.v...Cònhànglotcáctácphm thNômlcbátkhuytdanh,nh:Nh đ mai 二度梅, Phm Ti - Ngc Hoa 笵載玉花, TngTrân- CúcHoa 宋珍菊花,PhngHoa芳花,HoàngTru儲, Phan Trn 潘, Lu Bình - Dng L劉平揚禮, Thch Sanh石生,v.v 1.2. Ch NômTàyvàtruynthNômcadântc Tày TàyvàNùnglàhaidântccómi quan h mt thit vi nhau v huyt thng, v kinh t, v vănhóa và ch vit,v.v bàivitnàychúngtôigii thiu v ch Nôm Tàyvà truyn thNômdân tcTày.NgiTàycó loi ch truyn thng,đcxâydngtrêncs pháisinhca ch Hánđ ghiâmtingTàyvà theonhngnguyên tc cu tonhch NômcangiKinh, chúng ta thng gi làch NômTày.Vicxácđnh thiđim xut hin ca ch NômTày cnđcnghiên cu tip tc,nhng trênthc t làngiTàyđãdùngch Nômcamìnhđ sángtácvănhc t khong th k XVI - th k XVII(2) vi nhng tácphm,nhLn tamnguyên 三元 ca B VănPhng (th k XVI - XVII)vàLn t quí 四季 caNôngQuỳnhVân(th kXVI - XVII). Ch NômTàytngcómtvaitrònhtđnh trong đi sngxãhicdânngiTày vùngnúiphíaBc nc ta. Ch NômTàyrađi,đãtr thànhcôngc đc lc cho s pháttrin nnvănhóadântcTàynói chung và ngôn ng Tày nói riêng. Hin ti nhiu đa phng,nhTháiNguyên,Bc Cn, Cao Bng, Lng Sn,TuyênQuang,v.v...cònlugi khánhiuvănbn NômTày.VănbnNômTàycógiá tr v nhiu mt, nh: văn hc, ngh thut, phong tc, tín ngng, lch s,đalý,yhc c truyn,v.v;nhiuhnc làcác tác phm văn hc, nó cha đng nhng nét đc đáo mangđm bn scdântcTày.Cáctácphmvănhc cónhiu loi,cóth k nh:Tuynslicáu (truynth), Sli lu (hát l ci), Ln ci (hát giaoduyên),Then (háttrongbui l), v.v... Truyn thNôm cadân tcTày khá phong phú, hintrongkhosáchca VinNghiêncuHánNômcó T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 7 các truyn th, nh: Tong Tng仲襄, Pác Do百教, Bjoóc l 下呂, Nho hng 儒, Chiêu đc 昭德, NhânLăng 人,LýTh Khanh 李世卿, Lu Đài - Hán Xuân 刘台汉春, Nàng Kim娘, NàngNgc Dong 娘玉容, NàngQuyn 娘 , Th Đan 氏單, Nàng Ngc Long娘玉竜, Tng Tân - Cúc Hoa 宋珍菊花, Phm T - Ngc Hoa 范子玉花, LýLan- Th Dung 李羅氏容, LuBình - DngL刘平揚禮,LngNhân良人, QungTân- Ngc Lng 廣珍玉良, Lu Bang 刘 , Lu Tng刘 张, Pâys 使, ĐínhQuân廷君, Hoàng Tru儲, Thch Sanh (Thch Seng)石生, v.v Trong s các truyn Nôm Tày nêu trên, chúng ta thycómt s truyn trùng tên và trùngc đ tàict truyn vi truynNômdântcKinh,nh:TngTân- CúcHoa宋珍菊花, Phm T - Ngc Hoa 范子玉花, Lu Bình - Dng L劉平揚禮, Hoàng Tru儲, Thch Sanh石生, v.v 1.3. Ch TháivàtruynthdântcThái Di sn ch c cangiTháirtphongphú,cóvai tròkhá ln trong sinh hot vănhóa tinh thn cađng bàoThái. mt s tnhcóđngbàoTháictrúnhLai Châu,SnLa,LàoCai,ThanhHóa,Ngh An,v.vcác ngànhvănhóa vàmt s cánhânđã t chcsu tm, nghiêncucácvănbn ch Tháic. Theo truyn thuyt thìLòLt (th k XIII)làngicócônglàmcho ch vit nàydùng rng rãi trongđngbàoThái vùngTâyBc. Theoýkin cacácnhànghiêncu ch Tháic, hin nc ta có ti 8 loi ch Thái c khác nhau: ch ca ngi TháiĐen LaiChâu,SnLa,YênBái,LàoCai; ch ca ngi Thái Trng huyn Phong Th, Lai Châu; ch ca ngi Thái Trng các huynMng Lay,Mng Tè (Lai Châu) và mt b phn Quỳnh Nhai,SnLa; ch cangi TháiTrng huynPhù YêntnhSnLa;ch cangiTháiTrng McChâu (SnLa),MaiChâu,ĐàBc(HòaBình). Ch cangi Thái Đen Tây Thanh Hoá, Ngh An; ch Thái Quì Châu (Ngh An); ch Lai Pao TngDng (Ngh An); ch ca ngiTháiThanh TâyThanhHoá,Ngh An.So sánhcác kiu ch Thái nc ta, nhiungi cho rng ch TháiĐen và các dng ch TháiTrng Tây Bc v c bn ging nhau. Trong kho sách Hán Nômca VinNghiêncuHán Nôm,hincũngcómt s tácphmHánNômghichépv ch Thái,nh: - HngHóa ký lc 興化記略 (còn có tênHng Hóađachí 興化地志) do Phm Thn Dutbiênson vàvit tanămT ĐcBínhThìn (1856). Tácphm ghichépv đachíca tnhHngHóa(gm 4 ph, 6 huyn, 16 châu) thi y, mt di đt min Tây Bc nc ta t hu ngnsôngHngđnbiêngiiphíanam Trung Quc và đông bc Lào. Ni dung chính ca HngHóa ký lc gmcó12mc, trongđómc 11 ghi Th t (ch Thái) vàmc 12 ghi Th ng (ngôn ng Thái),theoPGS.TS.NGT.HoàngLngthìđólà ch TháicađngbàoThái TâyBc hin nay(3) - Thanh Hóa quan phong 清化觀 do Vng Duy Trinh son năm Thành Thái 15 (1903). Ni dung tác phm ghi các bài dân ca phn ánh phong tc, tpquáncanhândânThanhHóa.Trongđócó mt s bàihátcadântc minnúighibng ch dân tc,đcphiênâmbng ch Hánvàch Nôm,theo PhanAnhDũngthìđâythc chtlàmt trong 8 dng ch TháiVit Nam, ph bin vùngnúiThanhHóa vàNgh An(4) Ch TháiđãđcngiTháis dngtrongsángtác vănhc ngh thutvànhiutliughichéphàngngày, hayvănkh cùngth t traođi,v.v...Khotàngtruyn thcadântcTháiht scphongphú,cóth k nh: Xng ch xon xao ,sGuCsoNsaV(Tin dn ngi yêu), Khun Lú - Nàng a uqNulNaGo<, Chng Han Quám Khun Tinh KVaMqNtiG, Quám Kén Ko KVaMekNekV Quám Ngu Háu Truyn Mãng xà), Tng Nguyên (TrngNguyên), TngT (TrngT), Quám tô mng (Truyn k bn Mng), Táy pú xc (Ngi Thái đánh gic), Sam Lng - In Lái , Pha Cáng , Náng Cng Cm Đanh , Phanh mng (Yêu du bn Mng), Péc mng (S tích bn Mng), Kham Panh ,v.vTheoNgôTh PhngthìThvin tnh Sn La đang lu gi khong 300 truyn th vit bng ch Tháic(5). Gnđây,VinNghiêncuHánNômcó t chc mt lp hc ch Thái c Sn La và xut bn cun Tuyn tp văn hc Thái vi s tuyn chn, gii T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 8 thiu2tácphm làQuámtômng và Nhá váng xia l (Li truyn xa đng b phí), đã góp phn vào vic gii thiuvànghiêncukhaithácvn di snvănhóagiátr cadântcThái. Trong s cáctruynthcadântcTháicómt s truyncócùngct truyn vi truynthNômdân tcKinh, nh:Thch Sanh 石生vàQuámNguHáu KVaMuGHaV, Tm Cám và Ý Ni - Náng Xa , T Thc 徐式 và U Thêm #wM, Tng Trân - CúcHoa 宋珍菊花 vàTng nguyên T , Hoàng Tru 儲và Tng T TaGTU, Nh đ Mai二度梅và Phung lu png on upGELapoGooN, Truyn Kiu 傳 翹 và Quam ThCu KVaMUwEKa, v.v... Qua s mô t trên, chúng ta thy có s giao thoa truynth,trc htlàđ tàict truyn giacácdântc Kinh,TàyvàThái.Theochúngtôi,s giaothoanàyđc thc hintrêncs táito, tip nhnvàcibiêntruynth cadântcKinh,màtrc htvàphn nhiulàcáctruyn thkhôngđ têntácgi.Đólàbatruyncócùngđ tàict truyn, nh: Tng Trân - Cúc Hoa 宋珍菊花 (dân tc Kinh, Tày) và Tng nguyênTaGuG#N (dân tc Thái), Hoàng Tru 儲 (dân tc Kinh, Tày) và Tng T TaGTU(dântcThái),Thch Sanh 石生(dântc Kinh, Tày)vàQuámNguHáuKVaMuGHaV(dântcThái). Đ cócáinhìnsosánhvănhc VitNamnóichung và truyn thgiacácdân tcKinh,TàyvàThái nói riêng;chúng tôichncác tácphmcócùngđ tàict truyn v dũngsĩditácthúđ phântích,t đóđara mt s nhnxétv s giaothoavănhóa,vănhc gia cácdântcKinh,TàyvàThái min Bc Vit Nam. 2. Truyn th cóđ tài dũng sĩ dit ác thúcu côngchúa cabadân tc Kinh,TàyvàThái di gócnhìnsosánhvănhc Truynth cóđ tài dũngsĩditác thúcucông chúa,dântcKinhcótruynNômvit theo th lcbát có tiêu đ Thch Sanh, dân tc Tày có truynNôm vit theo th thtngôncótiêuđ Thch Sanh,dântc Thái có truyn thvit theo th th t docó tiêuđ Quám Ngu háu. Ct truyn dũng sĩ dit ác thú cu côngchúa,khôngnhng ph bin VitNammàcòn ph bin trongvănhc các ncĐôngNamÁvà nĐ vimôtípctlõivàhtnhânlà“dũngsĩdit đi bàng hoc dit rn cu ngi đp”(6). Trong chuyênkho ThchSanhvàkiu truyndũngsĩtrong truyn c VitNamvàĐôngNamÁ, NguynBíchHà đãthngkê VitNamcó80truyn c tíchcùngkiu truyn (type) vi truyn Thch Sanh và ĐôngNam Á có 16 truyn c tích cùng kiu truyn này(7). Còn truynthNômcótênThch Sanh cadântc Kinh bt ngun t truyn c tích cùng tênThch Sanh và ni dung ca hai loi truyn này v căn bn thng nht, nhng truyn th ra đi mun hn(8). Sau đây xin gii thiu ni dung truynthdũngsĩditác thú cucôngchúacacácdântcKinh,TàyvàThái. 2.1. Truyn Thch Sanh ch Nôm ca dân tc Kinh Ti VinNghiên cuHánNôm hin lu gi có1 bninnămDuyTânNhâmTý(1912)vitiêuđ Thch Sanhtântruyn,kýhiu AB. 221, nh 1. nh 1 Ti Th vin Quc gia còn lu gi 5 bn Thch Sanhtântruyn, vicáckýhiu: R.51, KhiĐnh Đinh T (1917, nh 2); R.1815, KhiĐnh Mu Ng (1918); R.1523, KhiĐnhGiápTý(1924);R.1527, KhiĐnh GiápTý(1924);R.1882, khôngghinăm. nh 2 T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 9 Hincónhiu bnphiênâmTruyn Thch Sanh, nhng ph bin là hai bn phiên: Truyn Thch Sanh, Huỳnh Lý và Nguyn Xuân Lan gii thiu, phiênâmvàchúthích,Nxb.Vănhc, 1971. Truyn Thch Sanh,MaiXuânHi vàNguynTáNhí gii thiu, phiên âm và chú thích, Nxb. Văn hc, 1987. Ni dung ct Truyn Thch Sanh nh sau: 1/ M đu:CógiađìnhThchNghĩaquê CaoBình, làm ngh kim ci, tui cao mà không có con. Ngc HoàngsaiTháit xungđuthaivàv chng Thch Nghĩasinh ra ThchSanh.ÔngbàThchnghĩamt sm, Thch Sanh m côi, sng gc đa kim ci nuôi thân.NgcHoàng saiTiênÔng (cóbnghi là LýTĩnh,cóbnghilàLãĐngTân)xung dyphép thut cho Thch Sanh. 2/ Din bin: Thch Sanh kt nghĩa anh em vi Lý Thông, Thch Sanh chém xà tinh cuLýThông,LýThôngcpcôngThch Sanh vàđcphonglàmĐô đc.CôngchúaconvuaVin Vng kén chng b đi bàng bt đa xung hang, Thch Sanh gitđibàngcucôngchúa,LýThông đa công chúa lên, lp hang git ThchSanhvà li cp côngThch Sanh. Thch Sanh di hang git trăn tinh, cu Hoàng T, thăm thy cung, dit H tinh. Thch Sanh tr li trngian và đc tng cây đàn thn, hn xà tinh và trăn tinh báo thù Thch Sanh, Thch Sanh b giam vào ngc, Thch Sanh bun ru mang đàn thn ra gy, Công chúa nghe tingđànđòigp Thch Sanh. Thch Sanh kt duyên cùng Công chúa, Lý Thông b tr ti. 3/ Đon kt: Khi đt nc b gic ngoi xâm, Thch Sanh dùng đànthnvàniêucmthnđyluiquânđch. Thch Sanh lênlàmvuatr nc. 2.2. Truyn Thch Sanh ch Nômcadân tc Tày(cóngiphiênlàThch Seng) Cóýkin cho rng Truyn Thch Sanh bt ngun t dân tc Tày Cao Bng(8). Trong bài vit này, chúngtôikhôngđ cpđn vnđ này,màtp trung nghiên cu gii thiu ni dung ct truyn. Hin chúngtôicóbn Truyn Thch Sanh duy nhtdonhà nghiên cu Hoàng Triu Ân cung cp và công b trong Tng tp truynthNômcácdântc thiu s Vit Nam, tp 9, Nxb. KHXH, 2010, nh 3. nh 3. Trangđu Truyn Thch Sanh ch NômTà. Ni dung Truyn Thch Sanh cadântcTàyv c bn hoàn toàn ging ni dung ct truyn ca dân tc Kinh, t tênnhânvtvàđadanh,đn nhng s kinvà cáctìnhtit, v.v... 2.3. Truyn Ngu háu(Truynmãngxà)ch Thái cadân tcThái(SnLa) Vănbn tác phm hinđang lu gi ti kho sách ĐachíThvin tnhSnLa.Hivănngh tnhSn Lađãchép livàgii thiu trong cun Truynthvà trngcadângianThái, HiVănngh - S Vănhóa ThôngtinSnLa,1997.Truyn Nguháu màchúngtôi tham khotrongbàivitnàyđccôngb trong phn Ph lc lunánTinsĩcaNgôTh Phng v Nghiên cu mt s truyn thcadân tcThái Vit Nam có cùng đ tài vi truyn th Nôm dân tc Kinh, Lun ánTin sĩ,TrngĐi hc SphmHàNi, 2013, cùng nh chp trang đu TruynNgu háu do ch cung cp (nh 4). nh 4. Trangđu TruynNguháu T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 10 Ni dung Truyn Ngu háu gm các tình tit nh sau: 1/ M đu: NcTrungVngcóv CôngTn, sinhđcngicontraitênlàLuVĩnh, LuVĩnhln lên thôngminh, tìm thy hc văn và thi đ th khoa, nhng ri chàng tr v quê hng sngcùng cham chu cnhnghèokhó.LuVĩnhđc cha truynphép thutvàchàngđiu khinđcđá,binthànhngađá phc v chàng.2/ Din bin: By gi đtNgôcómt côngchúarc r nhngc,nhngbunthay,đtnc xut hinmãngxàvàđcthiênnhiênphùtr.Mãng xàhung tnvàquáiác,dânncNgôluânphiênnp mng, mtđn nadânlành.Rimãngxàđòivuanp côngchúa,vuakhôngđngý.Mãngxàgigióhôma, hng thy p ti, khpninc trànđ đc.Thng dân, vua đành ha np công chúa sau 7 ngày vàmt chiu gi khp bnmng tìm ngi cucông chúa. Đnngày,mãngxàđacôngchúavàorngsâuvàLu Vĩnhcũngnhnđc chiu th. LuVĩnh ci nga đá vào rng, đánh nhau và git cht mãng xà, chàng đacôngchúav cungvàxintr v quê.3/Đon kt: Vua m hivàcúngvíachocôngchúa,LuVĩnhgp licôngchúavàhaingi kthôn.LuVĩnh lênlàm vua tr ncvàđóncha m v cùnghngtháibình. 3. Mt s nhnxét Ct truynthdũngsĩgitácthúcucôngchúađã đccácdântclàKinh,TàyvàTháicónhngđim ging nhau, nhng cũng có nhiu đim khác nhau v hìnhthc ngh thutvàtìnhtit ni dung truyn,chúng tôixinnêumt s vnđ sau: 3.1. V hìnhthc ngh thut C ba truyn đu đc th hin theo hình thc tht s,nhngcóđ dàingnkhácnhauliênquan đn ct truyn và tình tit s kin. Truyn Thch Sanh cadântc Kinh theo th thNômlcbát vi 1872 câu(9). Truyn Thch Sanh (Thch Seng) theo th thNômthtngôntrngthiênvi2015câu(10). TruynNguháu cadântcTháitheoth tht do vi515câungndàixenk(11). 3.2. V kt cu ni dung truyn Kt cu truyn thdũng sĩ dit ác thú cu công chúa ca ba dân tcKinh, Tày, Thái có chungmt motip chung là: dũng sĩ sinh sng trong hoàn cnh khókhăn+dũng sĩdit thúd vàcucôngchúa+ kthônvicôngchúavàlênngôivua.Nhngđisâu vàotng chi tit s kin tng truyn ca midântc thì có khác nhau. Trc ht là,Truyn Thch Sanh ca dân tcKinh và dân tc Tày có nhiu tình tit ging nhau vi nhng chui s kin: Thch Sanh sng khó khăn + Thch Sanh dit xà tinh, dit đi bàngvàcucôngchúa,ri dittrăntinhvàh tinh + Thch Sanh kthônvicôngchúa,đánhđui gicvà lênngôivua.Đivàochitit Truyn Thch Sanh ca dântcKinhvàdântcTàycũngcóch khácnhau, nh:Truyn Thch Sanh ca dân tc Kinh vit khi đi bàng cp thì “Thch Sanh đang lúc thn th, Thy chim cp mt ngi mà bay; Ging cung chàngmi bnngay,trúngbêncánht chimràylin ri”; còn Truyn Thch Sanh ca dân tcTày vit: “ThchSanhđangdobc rnghoang,Nhác thy chím cp ngi s l; Đi ngi cha h thy bao gi, chàng ging cung bn ngay trúng đích”. TruynNguháu dântcTháicũngmotipnhTruyn Thch Sanh cadântcKinhvàdântcTày,nhng ngn gnvàđngin, ít chui s kin, ch có:Lu Vĩnhsngkhókhăn+LuVĩnhditmãngxàvàcu côngchúa+LuVĩnhkthônvicôngchúavàlên ngôivua.Cácchitit v LuVĩnhvàThchSanhcó nhiuđimkhácnhau,nh:LuVĩnhkhôngm côi cha m,cònThch Sanh m côicham;phép thut caLuVĩnhdocha truyn li, cònphép thut ca Thch Sanh do Tiên giúp; Lu Vĩnh không b bn hi, Thch Sanh b Lý Thông hi, v.v Tuy có nhngkhácnhaunhvy,nhngv đ tài,ni dung ct truyn đu chung motip là “dũng sĩ dit ác thú ci công chúa và lên ngôi vua”; nhm khuyên răn conngi chămch hc tp, sng lng thin, luôn khaokhátchínhph thiênnhiên,tíchcc binđixã hi và hng đn mt xã hi “quc thái dân an”. Motipnàykhácvi motip loi truyn thmàchúng ta thng gp ca ba dân tcKinh, Tày vàThái là “gp g + tai bin+đoànt”. 3.3. V ngh thutngônt Đc k ba tuyttáctruynthcadântcKinh,Tày vàThái,chúngtôichorng:ngônt trong mi truynđã th hin tri thc,tâmhnvàkhônggiansinhsng ca mi dântc.Theochúng tôiTruyn Thch Sanh cadân tc Kinh,ngônt uyênthâmvànhonhã;Truyn Thch Sanh ca dân tc Tày ngôn t sinh đng và chân thc; còn TruynNguháu cadântcThái,ngônt phóngkhoáng vàlãngmn. Trong phmvibàivit,chúngtôikhôngcó điu kinbàn sâu, xin trích đon cui ca ba truyn đ chúngtacùngthamkhovàđánhgiá. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 11 Truyn Thch Sanh cadântc Kinh vit: “Mihayngi thcthà, Tri kia chng ph tlàthanhtao; C trongtíchcũchépsao, Vin triuyênmi Nam giao vngvàng; Búthoaghichépt tng, Truynnàythôngth thđngmàxem”. Truyn Thch Sanh cadântcTàyvit: “Mitámnc cy nh vua mi, Thunthiênthiđa libìnhan, Vicđng rungnôngtrangyêntrí, Minhvngcoisôngnúihòabình, M yn ticlinhđìnhhoanh, Lpđàivănvuithúhátca”. TruynNguháu cadântcTháivit: “Chàngsaim trâucm t đng ti cao, Thy mo thy lang cu cho bt dit, Lihátyêuthngcachúngdândângtrànkhpnúi, Chúcphúcchocuc sngtháibình, Mngchođtnc phn vinh, Vàđènmithngdânluônlunglinhbngsáng”. Di sn truynthcacácdântc Vit Nam rt phong phú,hincònhàngngàntácphmđclugi cácth vinvà cácđaphng cũng nh nhiucquan khác. Bàivitnày,nhngmongcóth đónggópmt phn nh bévào vic gii thiu truyn th caba dân tc Kinh, TàyvàTháidigócnhìnsosánhvănhc qua truyn thcùngđ tàict truyn“dũngsĩditácthúcucông chúa”, góp phn vào s nghip bo tn và phát huy truyn thngvănhóacácdântc Vit Nam. ------------------------------------------------------ Chúthích: 1. Các chúa Trnh, nh Trnh Tc, Trnh Cng và TrnhDoanh;đãbanhànhnhng l vàocácnăm1663, 1718và1760;đ thu hi,tiêuhu sáchch Nômđãin vàkhôngchotip tcinsáchch Nôm. 2.HoàngTriuÂn:Ch NômTàyvàth loi truynth, Nxb.Vănhc, 2003, tr.11. 3.HoàngLng:“V quan triu Nguynnghiêncu ch Tháic VitNam”trongNgiTày- Tháic Vit Nam, Nxb.Đi hc QucgiaHàNi, 2015, tr. 325 - 329. 4.PhanAnhDũng: “V ch TháiVitNamtrong tác phm ThanhHóaquanphong”TpchíHánNôm, s 2 (99)năm2010,tr.24- 30. 5. Ngô Th Phng: Nghiên cu mt s truyn th ca dân tc Thái Vit Nam có cùng đ tài vi truyn th Nôm dân tc Kinh, Lun án Tin sĩ, TrngĐi hcSphmHàNi, 2013, tr.39 5. Kiu Thu Hoch: Vănhcdângianngi Vit - Gócnhìnth loi, Nxb. KHXH, 2006, tr. 326. 6. NguynBíchHà:ThchSanhvàkiu truyndũngsĩ trong truyn c VitNamvàĐôngNamÁ,Nxb.Giáo dc, 1998, tr.158 7. T đin văn hc (B mi), Nxb. Th gii, 2004, tr.1622. 8.PhanĐăngNht:“Tìmhiu Thch Sanh CaoBình- HòaAn- Cao Bng”,TpchíVănhc, s 6năm1972. HoàngTriuÂn:“Li gii thiu Truyn ThchSanh”,in trong Tng tp truynthNômcácdântc thiu s Vit Nam, tp 9, Nxb. KHXH, 2010, tr.162. 9. Truyn Thch Sanh,MaiXuânHi và NguynTá Nhígii thiu,phiênâmvàchú thích,Nxb.Vănhc, 1987. 10. Tng tp truyn th Nôm các dân tc thiu s Vit Nam, tp 9 (Truyn Thch Sanh doHoàngTriu Ânphiêndch), Nxb. KHXH, 2010. 11.NgôTh Phng: Nghiêncu mt s truyn th ca dân tc Thái Vit Nam có cùng đ tài vi truynthNômdântc Kinh, LunánTinsĩ,tlđd. TÀILIU THAM KHO 1.HoàngTriuÂn (2003),Ch NômTày và th loi truyn th,Nxb.Vănhc. 2. Bng tra ch Thái - Vit (2016),VũXuânHinvà NguynMinhTuânsutp,biênson, Nxb. KHXH. 3. Phan Anh Dũng (2010), “V ch Thái Vit Nam trongtácphm ThanhHóaquanphong”TpchíHán Nôm, s 2 (99). 4. NguynBíchHà(1998),ThchSanhvàkiu truyn dũngsĩtrongtruyn c VitNamvàĐôngNamÁ, Nxb. Giáodc. 5. Kiu Thu Hoch (2006), Vănhcdângianngi Vit - Gócnhìnth loi, Nxb. KHXH. 5.HoàngLng(2015),“V quan triu Nguynnghiên cu ch Tháic VitNam”trong NgiTày- Tháic Vit Nam,Nxb.Đi hc QucgiaHàNi. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 12 7. Trnh Khc Mnh ch biên,3tp, ThmcsáchHán Nômcacác dân tc thiu s Vit Nam (2008, 2009, 2013), Nxb. KHXH. 8.PhanĐăngNht(1972),“Tìmhiu Thch Sanh CaoBình - HòaAn - Cao Bng”,TpchíVănhc, s 6. 9. Tng tp truynthNômcácdântc thiu s Vit Nam (2010), tp 9, Nxb. KHXH. 10. T đinvănhc, B mi, (2004) Nxb. Th gii. 11. Truyn Thch Sanh (1987), Mai Xuân Hi và NguynTáNhígii thiu,phiênâmvàchúthích,Nxb. Vănhc. Narrative poetry of the ethnicites Kinh, Tay and Thai through the comparative perspective of the poem Brave man kills beasts Trinh Khac Manh Article info Abstract Recieved: 15/02/2019 Accepted: 10/3/2019 Ethnicities Kinh, Tay, Thai used their traditional script to write immortal literary works that have remained so far. It is poetic genre: Kinh ethnic community composed Nom narrative poetries in seven-seven-six-eight-versed, Tay ethnicity made Nom narrative poetries in seven-word-versed saga, and Thai ethnicity used their own old script to create narrative poetries in free verses. Such special literary part certainly contributed to literary increasing history of each community in particular, and to Vietnamese literature history in general. In order to examine Vietnamese general literature of Kinh, Tay, Thai narrative poetries, the writing selects stories that are similar plot on the brave man kills beasts, to analyse and make some comments on the cultural and literary interaction between Kinh, Tay and Thai ethnicities in the North of Vietnam. Keywords: Literature; Narrative poetry; Brave man; Beast; Kinh ethnicity; Tay ethnicity; Thai ethnicity.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf1_9923_2164693.pdf
Tài liệu liên quan