Phân cấp nguy cơ rủi ro do hạn hán và mưa lớn, trường hợp nghiên cứu tại tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam - Thái Thị Thanh Minh

Tài liệu Phân cấp nguy cơ rủi ro do hạn hán và mưa lớn, trường hợp nghiên cứu tại tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam - Thái Thị Thanh Minh: Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 3 PHÂN CP NGUY C RI RO DO HN HÁN VÀ MA LN, TRNG HP NGHIÊN CU TI TNH LÂM NG, VIT NAM Thái Th Thanh Minh1, Trn Xuân Hin2, Tae Yoon Park3 1Trng i hc Tài nguyên và Mơi trng Hà Ni 2 ài Khí tng Thy vn tnh Lâm ng 3 Trng i hc Yonsei, Hàn Quc Tĩm tt Nghiên cu tp trung ánh giá nguy c ri ro do hn hán và ma ln ti tnh Lâm ng. Kt qu nghiên cu ch ra c hai loi hình th thi tit gây hn hán ti Lâm ng. Loi hình th thi tit gây hn hán ch yu xut hin vào thi k chính ơng, thi gian khơng ma kéo dài 30 ngày. Trung bình mi nm cĩ 1 n 2 t hn. Các huyn thng xuyên xut hin hn hán là n Dng, c Trng, Lâm Hà, Di Linh, Huoai, Th và Cát Tiên. Hn hán ít xy ra thành ph Bo Lc và huyn Bo Lc. Nguy c rui ro cp I xut hin các a phng trong tnh, tr thành ph Bo Lc và huyn Bo Lc. Nguy c ri ro cp II xut...

pdf10 trang | Chia sẻ: quangot475 | Ngày: 15/01/2021 | Lượt xem: 35 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Phân cấp nguy cơ rủi ro do hạn hán và mưa lớn, trường hợp nghiên cứu tại tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam - Thái Thị Thanh Minh, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 3 PHÂN CP NGUY C RI RO DO HN HÁN VÀ MA LN, TRNG HP NGHIÊN CU TI TNH LÂM NG, VIT NAM Thái Th Thanh Minh1, Trn Xuân Hin2, Tae Yoon Park3 1Trng i hc Tài nguyên và Mơi trng Hà Ni 2 ài Khí tng Thy vn tnh Lâm ng 3 Trng i hc Yonsei, Hàn Quc Tĩm tt Nghiên cu tp trung ánh giá nguy c ri ro do hn hán và ma ln ti tnh Lâm ng. Kt qu nghiên cu ch ra c hai loi hình th thi tit gây hn hán ti Lâm ng. Loi hình th thi tit gây hn hán ch yu xut hin vào thi k chính ơng, thi gian khơng ma kéo dài 30 ngày. Trung bình mi nm cĩ 1 n 2 t hn. Các huyn thng xuyên xut hin hn hán là n Dng, c Trng, Lâm Hà, Di Linh, Huoai, Th và Cát Tiên. Hn hán ít xy ra thành ph Bo Lc và huyn Bo Lc. Nguy c rui ro cp I xut hin các a phng trong tnh, tr thành ph Bo Lc và huyn Bo Lc. Nguy c ri ro cp II xut hin huyn Lâm Hà, c Trng, n Dng, Di Linh và Huoai. Bên cnh ĩ, ti Lâm ng cĩ 10 loi hình th thi tit gây ma ln, xut hin vào thi k mùa ma và kéo dài ít nht 11 ngày. Phân b ma ln tp trung phía Nam tnh vi lng ma 100 - 200 mm, cĩ th lên n 250 mm. Phía ơng và Bc tnh Lâm ng, lng ma dao ng 40 - 100 mm. Nguy c ri ro cp I do ma ln xut hin các a phng trong tnh; ri ro cp II do ma ln xut hin ti thành ph Bo Lc, huyn Bo Lâm, Huoai, Th và Cát Tiên. T khĩa: Hn hán; Ma ln; Di hi t nhit i; Áp thp nhit i; Bão; Rãnh thp xích o; Áp cao cn nhit i; Phi nhim; Him ha; Ri ro. Abstract Classifi cation of drought and heavy rain risks - cases study in Lam Dong province, Vietnam The study focused on risk assessment of drought and heavy rain in Lam Dong province. The research results show two types of drought weather in Lam Dong. Drought weather occurs mainly in the winter when the period of no rain lasts about 30 days. On average, drought happens 1 to 2 times per year. Drought districts are Don Duong, Duc Trong, Lam Ha, Di Linh, Da Huoai, Da Te and Cat Tien. Drought does not occur in Bao Loc city and Bao Loc district. Grade I drought risk is observed for whole Lam Dong province, except Bao Loc city and Bao Loc district. Grade II drought risk occurs in Lam Ha, Duc Trong, Don Duong, Di Linh and Da Huoai districts. Besides, there are 10 types of weather causing heavy rain in Lam Dong. They occur during rainy season with at least 11 continous raining days. Heavy rainfall distribution is concentrated in the south of the province with rainfall of 100 - 200 mm (max. 250 mm). In the East and North of Lam Dong province, the rainfall fl uctuates in the rainge of 40 - 100 mm. Grade I risk due to heavy rains occurs in all areas of the province; Grade II risk occurs in Bao Loc, Bao Lam, Da Huoai, Da Teh and Cat Tien districts. Key words: Drought; Heavy rain; Tropical convergence zone; Tropical low pressure; Tropical cyclone; Equatorial low trough; Sub-tropical pressure; Exposure; Hazard; Risk. Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 4 1. M u Lâm ng là mt tnh min núi thuc Nam Tây Nguyên, cĩ din tích chim 3,1% din tích Vit Nam. ây là khu vc cĩ a hình cao nguyên tng i phc tp, ch yu là bình sn nguyên, núi cao và các thung lng nh (hình 1). t ai cĩ dc di 25o chim trên 50%. Loi t ch yu là bazan, tt và màu m, thích hp vi trng cây cơng nghip dài ngày, cĩ giá tr kinh t cao. Trong ĩ, cà phê và chè tp trung Bo Lc, Lâm ng, Di Linh, Lâm Hà; trng rau, hoa tp trung ti à Lt, n Dng, c Trng; chè, cà phê, rau, hoa Lâm ng a dng v chng loi (Hình 1). Tuy nhiên, trong nhng nm gn ây, ti Lâm ng nhiu loi hình thiên tai thng xuyên xy ra vi tn sut ngày càng gia tng, trong ĩ loi hình thiên tai nh hn hán và ma ln, nh hng ln n sn xut nơng nghip, mt trong nhng th mnh ca vùng. Nm 2014, Th tng Chính ph ã ban hành Quyt nh s 44/2014/Q-TTg v quy nh cp ri ro thiên tai [2] và s 46/2014/Q-TTg v d báo, cnh báo và truyn tin thiên tai [3]. Ni dung ca Quyt nh ã quy nh chi tit các loi hình thiên tai và cp cn d báo, cnh báo và truyn tin. Vic trin khai thc hin các quy nh ã c quan tâm, chú trng nhiu a phng, song gp nhiu khĩ khn trong quá trình thc hin. Bi l, vic phân cp ri ro thiên tai c xây dng trên mt khơng gian rng cho tồn Vit Nam, nên vic chi tit hĩa các quy nh cho tng a phng s gp nhiu khĩ khn và hn ch trong cơng tác cnh báo, d báo và ch huy phịng chng thiên tai ca a phng. Hình 1: Bn a hình tnh Lâm ng Mc ích ca bài báo, s phân cp nguy c ri ro do hn hán và ma ln trên a bàn tnh Lâm ng. Trên c s ĩ, xut c các gii pháp nhm nâng cao hiu qu trong cơng tác phịng chng thiên tai do hn hán và ma ln trên a bàn nghiên cu. Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 5 2. Các nghiên cu v thiên tai và ri ro thiên tai ti Vit Nam Các cơng trình nghiên cu v thiên tai và ri ro thiên tai ti Vit Nam c nhiu nhà khoa hc quan tâm. Trong ĩ, báo cáo c bit ca Vit Nam v qun lý ri ro thiên tai và các hin tng cc oan nhm thúc y thích ng vi bin i khí hu (2015) [1] nhn mnh tình trng hn hán trên lãnh th nc ta tp trung cao v ơng xuân (tháng 1 n tháng 4), v hè thu (t tháng 5 n tháng 8). i vi khu vc Tây Nguyên s t hn hán cĩ kh nng khơng tng, song kéo dài hn khi xut hin. Ma ln là h qu ca mt s hình th thi tit nh bão, áp thp nhit i, di hi t nhit i,... và s kt hp gia chúng, ma tng mnh khu vc Tây Nguyên. Tác gi Nguyn Th Vit Liên [4] chia mc ri ro thành 15 cp tng ng vi mc him ha t ngp lt t nc dâng do bão và triu cng i vi vùng b tnh Tha Thiên - Hu. T ĩ, xây dng c phn mm h tr ra quyt nh cho y ban phịng chng thiên tai ca tnh. Nghiên cu ca Uơng ình Khanh [5] s dng phân cp nguy c ri ro thiên tai da trên lng ma trung bình tháng ln nht trên khu vc sơng Cái, Phan Rang thay cho lng ma trung bình ngày ln nht. iu này nh hng n kt qu phân cp mc ri ro trên khu vc trong trng hp các loi thiên tai ch xut hin trong thi on ngn. Bên cnh ĩ, mt s cơng trình cp n các gii pháp phịng chng thiên tai nh hn hán, ma ln, l quét, Trong ĩ phi k n nghiên cu ca các tác gi [6, 7, 8]. Các kt qu nghiên cu phn nào gii quyt c bài tốn gim thiu thiu ri ro do thiên tai mt s vùng, min ca Vit Nam. 3. Khu vc nghiên cu, ngun s liu và phng pháp nghiên cu 3.1. Khu vc nghiên cu Khu vc nghiên cu c la chn tnh Lâm ng, Tây Nguyên, Vit Nam, bao gm: - 02 thành ph thuc tnh: à Lt, Bo Lc - 10 huyn: Lc Dng, am Rơng, Lâm Hà, n Dng, c Trng, Bo Lâm, Cát Tiên, Di Linh, Huoai, Th. ây là khu vc cĩ s lng dân tc thiu s khá ơng, thuc nhiu b tc khác nhau, trong ĩ huyn Di Linh là ni tp trung ơng nht. Tính n nm 2016, mt dân s 127 ngi/km2. 3.2. Ngun s liu Ngun s liu s dng trong nghiên cu bao gm: - S liu o ma cĩ 04 trm khí tng (à Lt, Liên Khng, Bo Lc, Cát Tiên), 03 trm thy vn (Thanh Bình, i Ninh, i Nga) và 08 trm o ma nhân dân (Lc Dng, Sui Vàng, a Nhim, am Ron, Nam Ban, Thành M, Di Linh, Th) (Hình 2). - S liu v tình hình thit hi do hn hán và ma ln: c thu thp t Ban ch huy phịng chng thiên tai và tìm kim cu nn các huyn và tnh. - S liu thng kê các hình th gây ma ln và hn hán t ài Khí tng Thy vn tnh Lâm ng. dài chui s liu ma c ly t nm 1990 - 2017; S liu v hn hán, ma ln và tình hình thit hi t 1990 - 2017; S liu v kinh t - xã hi theo Báo cáo phát trin kinh t - xã hi nm 2015, 2016 ca huyn, th và thành ph. Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 6 Hình 2: Bn mng li trm khí tng, thy vn tnh Lâm ng 3.3. Phng pháp nghiên cu a. Phng pháp kho sát thc a c thc hin da trên các mu phiu iu tra gm: Phiu iu tra, kho sát tình hình thiên tai và tình hình phát trin kinh t - xã hi. Mc ích b sung thêm các thơng tin, phc v nghiên cu. b. Phng pháp phân cp nguy c ri ro do hn hán và ma ln Da trên Quyt nh s 44/2014/ Q-TTg ngày 15/8/2014 ca Th tng Chính ph, trong ĩ quy nh, mc ri ro do hn hán và ma ln nh sau: * Hn hán: c phân cp da trên s thiu ht lng ma tháng, gm 4 cp . Khong thi gian lng ma tháng thiu ht trên 50% trong khu vc (tháng) Cp ri ro Trên 6 2 3 4 Trên 3 n 6 1 2 3 T 2 n 3 - 1 2 Thiu ht ngun nc trong khu vc hn hán (%) T 20 n 50 Trên 50 n 70 Trên 70 * Ma ln: c phân cp da vào lng ma và thi gian kéo dài, gm 3 cp . Lng ma trong 24h Thi gian kéo dài Cp ri ro 100 à 200 mm 1 - 2 ngày 1 - 2 - 4 ngày 2 2 200 à 500 mm 1 - 2 ngày 2 1 2 - 4 ngày 3 3 > 500 mm 1 - 2 ngày 3 2 Khu vc nh hng Trung du, min núi ng bng Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 7 4. Các hình th gây ma ln và hn hán trên a bàn tnh Lâm ng 4.1. Các hình th gây hn hán Kt qu thng kê t nm 1990 - 2017, cho thy cĩ 02 loi hình th gây hn hán trên a bàn tnh, bao gm: (1) Hình th áp cao lnh lc a tng cng sâu v phía Nam, kt hp vi hồn lu giĩ Tây Nam li áp cao cn nhit i ti mc 500 mb, kt hp vi giĩ mùa ơng Bc hot ng mnh. Hình th này thng xut hin t tháng 12, 1 và tháng 2, thi gian khơng ma kéo dài 30 ngày. (2) Hình th khng ch ca áp cao cn nhit i, gây ra hn “Bà Chn”. Hình th này thng xut hin vào tháng 8, thi gian khơng ma kéo dài t 5 n 10 ngày. Nhìn chung, các hình th này thng gây ra hn hán kéo dài ln nht trên 30 ngày và ít nht là 5 ngày. Thi gian xut hin hn hán vào các tháng chính ơng và tháng 8. Khu vc xut hin hn hán ch yu là phía ơng, mt phn phía Bc tnh Lâm ng. Trong nhng nm gn ây, hn hán xut hin liên tc t 3 - 4 nm (1991 - 1993, 1997 - 2002, 2005 - 2008, 2010 - 2013). Các nm hn nng nht là 1998, 2002, 2005, 2012 và 2016. Khu vc thng xuyên xut hin hn hán là huyn n Dng, c Trng, Lâm Hà, Di Linh, Huoai, Th và Cát Tiên. Khu vc ít xut hin hn hán là thành ph Bo Lc và huyn Bo Lâm. Tng din tích thit hi do hn hán trong thi k ơng Xuân khong 34.000 - 35.000 ha, b mt trng t 5.000 - 5.500 ha; Thi k Hè Thu, din tích hn hán dao ng mc 1.500 - 1.700 ha, b mt trng t 900 - 1.000 ha. 4.2. Các hình th gây ma ln Bng 1. Thng kê các hình th gây ma ln, lng ma ph bin và ln nht Trm t à Lt Lc Dng Sui Vàng Liên Khng Thanh Bình Nam Ban n Dng Di Linh Bo Lc i Nga Th Hình th gây ma th nht 30 t 112.2 122.6 65.5 163.9 108.0 180.2 182.5 43.5 20.7 22.5 33.4 Ph bin 89.9 88.6 88.1 77.1 75.7 68.9 76.2 67.9 95.1 65.1 97.6 Ln nht 79.1 133.6 95 113.2 92 111.3 90.7 91.5 174.2 90.3 122.5 S ngày 7 ngày Thi gian xut hin Tháng 5, 6 và 7 Hình th gây ma th hai 10 t 178.0 156.1 85.3 139.0 191.3 209.0 108.7 89.4 30.7 108.6 117.6 Ph bin 97.3 103.5 92.9 96.9 84.8 73.4 81.4 99.7 201.3 119.2 173.4 Ln nht 70.3 58.8 76.6 115.6 104.5 58.5 74.0 57.0 218.5 67.8 127.6 S ngày 7 ngày Thi gian xut hin Tháng 7, 8 và 9 Hình th gây ma th ba 12 t 131.2 109.8 87.3 74.9 147.6 94.8 113.7 62.2 174.0 138.7 213.7 Ph bin 101.0 95.2 99.0 70.9 71.8 90.9 61.5 107.1 207.1 138.3 201.2 Ln nht 55.0 55.7 68.2 61.1 58.5 103.7 82.9 47.5 97.0 70.7 129.4 S ngày 11 ngày Thi gian xut hin Tháng 7, 8 và 9 Hình th gây ma th t 20 t 60.9 85.8 86.4 34.8 51.4 51.4 17.3 74.7 73.8 40.4 94.0 Ph bin 130.1 147.2 130.4 108.1 96.8 117.0 84.0 126.2 241.3 163.3 228.7 Ln nht 88.7 129.2 70.6 97.8 79.0 103.7 72.5 68.0 235.7 161.5 204.2 S ngày 11 ngày Thi gian xut hin Tháng 8 và 9 Hình th gây ma th nm 24 t 19.2 31.5 0.0 2.6 1.7 31.3 38.1 9.1 130.6 31.4 63.8 Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 8 Trm t à Lt Lc Dng Sui Vàng Liên Khng Thanh Bình Nam Ban n Dng Di Linh Bo Lc i Nga Th Ph bin 63.7 64.6 54.1 47.9 51.8 80.9 55.7 65.3 106.7 82.5 122.8 Ln nht 66.7 50.5 64.0 59.2 83.0 87.8 71.0 66.0 72.1 161.5 142.7 S ngày 8 ngày Thi gian xut hin Tháng 6, 7 và 8 Hình th gây ma th sáu 20 t 150.9 139.1 132.6 95.8 129.0 179.3 40.4 73.2 69.1 133.0 119.2 Ph bin 81.3 88.6 62.5 89.3 94.9 78.7 63.8 68.9 110.7 120.7 95.1 Ln nht 62.4 63.2 56.8 79.8 212.5 125.7 62.1 67.4 93.2 98.0 83.7 S ngày 9 ngày Thi gian xut hin Tháng 8, 9, 10 và 11 Hình th gây ma th by 18 t 121.6 104.5 18.9 29.7 161.0 61.5 79.9 71.6 98.5 25.0 82.7 Ph bin 58.9 66.6 52.2 46.1 57.9 60.8 44.5 59.8 82.0 56.8 111.1 Ln nht 72.5 76.2 74.1 78.6 95.5 52.2 38.0 67.3 73.6 69.2 95.0 S ngày 8 ngày Thi gian xut hin Tháng 6 và 7 Hình th gây ma th tám 14 t 78.6 96.3 79.5 123.4 109.4 87.7 152.5 103.3 65.3 40.5 71.3 Ph bin 55.4 58.3 42.7 59.7 49.3 46.7 41.3 55.4 110.6 72.9 119.8 Ln nht 67.9 75.0 77.1 114.2 100.5 62.4 133.5 98.5 99.2 78.6 110.4 S ngày 8 ngày Thi gian xut hin Tháng 7 và 8 Hình th gây ma th chín 14 t 1.1 5.2 0.0 8.3 12.0 24.5 Ph bin 53.2 68.1 39.2 44.6 43.4 35.2 27.8 39.0 58.6 61.0 43.4 Ln nht 78.0 91.3 53.1 62.7 89.0 71.5 40.0 58.4 95.1 96.5 79.3 S ngày 5 ngày Thi gian xut hin Tháng 3, 4 và 5 Hình th gây ma th 10 15 t 47.8 57.4 54.9 22.1 30.0 49.1 19.5 34.0 104.4 71.0 122.2 Ph bin 87.8 74.9 86.4 56.3 68.4 82.8 70.0 60.6 96.6 68.6 86.2 Ln nht 113.9 80.1 83.5 109.7 103.0 66.0 86.5 66.4 157.4 53.0 146.7 S ngày 5 ngày Thi gian xut hin Tháng 9, 10 và 11 Bng 1 ch ra kt qu thng kê 10 hình th gây ma ln t nm 1990 n 2017 trên a bàn tnh Lâm ng, bao gm: (1) Hình th rìa phía Nam ca rãnh thp cĩ trc i qua Trung Trung B kt hp vi i giĩ Tây Nam cĩ cng trung bình: Cĩ 30 t. Hình th này gây ma to n rt to phía Bc và phía ơng tnh. Thi gian ma kéo dài 6 - 7 ngày, xy ra vào tháng 5, 6 và 7. Tng lng ma ca c t phía Bc và phía ơng dao ng 70 - 90 mm; phía Nam t 70 n 100 mm. (2) Hình th rìa phía Nam ca rãnh áp thp cĩ trc ngang qua Trung Trung B ni vi tâm áp thp trên khu vc gia và Nam bin ơng, kt hp vi giĩ mùa Tây Nam cĩ cng mnh: Cĩ 10 t. Hình th gây ma to phía Bc và phía ơng, ma rt to phía Nam. Thi gian kéo dài 5 - 7 ngày và thng xy ra vào tháng 7 n 9. Tng lng ma phía Bc và phía ơng t 70 - 100 mm; phía Nam t 100 - 200 mm. (3) Hình th rìa phía Nam ca di hi t nhit i cĩ trc ngang qua Trung và Nam Trung B, kt hp vi h thng giĩ mùa Tây Nam cĩ cng mnh: Cĩ tng s 12 t. Hình th này gây ma to n rt to. Tng lng ma phía Bc t 100 - 120 mm, phía ơng t 60 - 100mm, phía Nam t 100 - 200 mm. Thi gian kéo dài ca mi t là 9 n 11 ngày, thng t tháng 7 n tháng 9. (4) Hình th rìa phía Nam ca di hi t nhit i cĩ trc ngang qua Trung Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 9 B ni vi tâm áp thp nhit i trên khu vc gia và nam bin ơng, kt hp vi h thng giĩ mùa Tây Nam cĩ cng mnh: Cĩ tng s 20 t. Tng lng ma phía Bc t 120 - 150 mm, phía ơng t 80 - 150 mm, phía Nam t 130 - 240 mm, cĩ ni t trêm 250 mm. Thi gian mi t ma kéo dài t 10 - 12 ngày, thng xy ra vào tháng 8 và 9. (5) Hình th rìa phía Nam ca rãnh thp xích o cĩ trc ngang qua Bc B, kt hp vi i giĩ Tây Nam cng trung bình n mnh: Cĩ tng s 24 t. Tng lng ma phía Bc t 50 - 70 mm, phía ơng t 40 - 60 mm, phía Nam t 70 - 120 mm. Thi gian mi t ma kéo dài 7 - 9 ngày, thng xy ra vào tháng 6 n tháng 8. (6) Hình th rìa phía Bc ca rãnh áp thp cĩ trc ngang qua Nam B, kt hp vi i giĩ Tây Nam cĩ cng trung bình n mnh: Cĩ tng s 21 t. Tng lng ma phía Nam t 100 - 120 mm, các khu vc khác 60 - 80 mm. Thi gian kéo dài 7 n 9 ngày, thng xy ra vào tháng 6 và 7. (7) Hình th rìa phía Nam ca rãnh áp thp cĩ trc ngang qua Bc B nghiêng theo hng Tây Bc - ơng Nam, kt hp vi giĩ Tây Nam cĩ cng mnh: Cĩ tng s 18 t. Ma tp trung phía Nam t 40 - 110 mm, khu vc khác t 40 - 60mm. Thi gian kéo dài 7 n 9 ngày, thng xy ra vào tháng 7 và 8. (8) Hình th rìa phía Nam ca rãnh áp thp cĩ trc ngang qua Bc B hoc ni vi tâm áp thp nhit i trên khu vc gia Bin ơng, kt hp vi giĩ mùa Tây Nam cĩ cng mnh: Cĩ tng s 15 t. Ma ln trên din rng, tng lng ma t 50 - 100 mm, thi gian thng xy ra vào tháng 8 n tháng 11. (9) Hình th rìa phía ơng Nam vùng áp thp phía Tây m rơng sang phía ơng, kt hp vi rìa phía Tây ca li áp cao cn nhit i trên cao: Cĩ tng s 23 t. Tng lng ma phía Bc t 40 - 70 mm, phía ơng t 30 - 50 mm, phía Nam 40 - 60 mm, thi gian kéo dài t 4 n 6 ngày, thng xy ra vào tháng 3 n tháng 5. (10) Hình th hồn lu phía Tây ca bão hot ng trên khu vc gia và Nam Bin ơng, kt hp vi giĩ mùa Tây Nam cĩ cng mnh: Cĩ tng s 16 t. Ma ln trên din rng, tng lng ma t 60 - 100 mm, thi gian kéo dài t 4 - 6 ngày, thng xy ra vào tháng 9 n 11. Trong 10 hình th gây ma ln, hu ht ma tp trung ln phía Nam tnh Lâm ng vi lng ma 100 - 200 mm, thm chí trên 250 mm. Thi gian ma kéo dài, ít nht 4 ngày và ln nht 11 ngày. Song phía Bc và phía ơng tnh, lng ma di 100 mm. Do c im a hình và v trí a lý nên phân b ma trên a bàn tnh Lâm ng dch chuyn theo hng Bc - ơng Bc xung Nam - Tây Nam. u mùa thng cĩ ma ln a bàn các huyn Lâm Hà, c Trng, à Lt. Gia và cui mùa ma li tp trung các huyn phía Nam và Tây Nam ca tnh. Vì vy, các huyn nh Th, Cát Tiên thng b ngp lt, nht là các vùng hai bên sơng ng Nai, Th, Darmi, Darsi, 5. Phân cp nguy c ri ro do ma ln và hn hán trên a bàn tnh Lâm ng 5.1. Phân cp nguy c ri ro do hn hán Vic xác nh nguy c him ha do hn hán da trên s liu ma và ch tiêu phân cp hn khí tng thy vn bao gm: (1) S thiu ht lng ma tháng so vi trung bình nhiu nm (DR). Nu DR £ 20% à ít ma; DR £ 30% à hn; DR £ 50% à hn nng; DR £ 75% à hn rt nng. (2) H s cn nc sơng: cạn 1 j i o Q K QQ = - Trong ĩ: Q j - lu lng nc sơng trung bình trong thi k th j; Q i - Lu lng nc sơng trung bình nm k th i; Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 10 Q o - Lu lng trung bình nhiu nm ca nc sơng. Nu K hn =0.5 à du hiu sinh hn; 0.5 < K hn £ 0.6 à hn nh; 0.6 < K hn £ 0.8 à hn va; 0.8 < K hn £ 0.95 à hn nng; 0.95 < K hn £ 1.0 à hn rt nng. Mc phi nhim do hn hán ch c xem xét và ánh giá da vào thit hi v nơng nghip. Bi l, sn xut nơng nghip là kinh t ch o trên a bàn tnh Lâm ng. C th, thành ph à Lt din tích hn hán chim 25%, huyn Lc Dng chim 9%, am Rơng chim 60%, Lâm Hà chim 4%, c Trng chim 4%, n Dng chim 11%, Di Linh chim 40%, Bo Lâm chim 18%, Huoai chim 42%, Th chim 8%, Cát Tiên chim 11% din tích t canh tác. Hình 3: Bn phân cp nguy c ri ro do hn hán tnh Lâm ng Kt hp kt qu tính tốn phân vùng nguy c him ha, mc phi nhim trc him ha do hn hán và iu 7 ca Quyt nh s 44/2014/Q-TTg, nhĩm tác gi phân vùng nguy c ri ro do hn hán trên a bàn tnh Lâm ng vi 2 cp: Cp I (ri ro thp), cp II (ri ro trung bình). Cp I: Khi lng ma tháng trong vùng thiu ht trên 50% kéo dài t 2 n 3 tháng; ngun nc thiu ht t 50 n 70% so vi trung bình nhiu nm và din tích hn hán chim t 10% - di 50%. Cp II: Khi lng ma tháng trong vùng thiu ht trên 50% kéo dài t 2 n 3 tháng, ngun nc thiu ht trên 70% so vi trung bình nhiu nm và din tích hn hán trên 50% din tích t canh tác. Theo ĩ, nhĩm tác gi xây dng c bn phân cp nguy c ri ro do hn hán trên a bàn tnh Lâm ng (Hình 3). T hình 3 cho thy, vùng ít b nh hng bi hn hán là Bo Lâm, Bo Lc; ri ro cp I xut hin ti vùng am Rơng, Lc Dng, à Lt và Cát Tiên. Song nguy c ri ro cp II xut hin ti Lâm ng, Lâm Hà, n Dng và Huoai. 5.2. Phân cp nguy c ri ro do ma ln Nguy c him ha do ma ln da trên s liu thng kê ma ln trong thi on ngn (1, 3, 5, 7 ngày). Phn ln các trn ma ln cĩ cng ma ln trong 24h ti các trm ph bin 100 mm; ln nht lch s ph bin t 110 n 230 mm, riêng ti trm Th t 252,1 mm và Bo Lc 3 nm liên tip Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 11 t trên 200 mm/24h (2001, 2002 và 2003). c bit, tn sut xut hin ma ln nht là 1% cĩ lng ma vt 200 mm/ngày là Cát Tiên, Th, Huoai và Bo Lâm. Tng t nh hn hán, mc phi nhim ch xem xét da trên mc thit hi nơng nghip trên a bàn tnh Lâm ng vi mc thit hi hồn tồn (trên 70%) và thit hi nng (t 30 - 70%). Hình 4: Bn phân cp nguy c ri ro do ma ln tnh Lâm ng Kt hp kt qu tính tốn phân vùng nguy c him ha, mc phi nhim trc him ha do ma ln và iu 7 ca Quyt nh s 44/2014/Q-TTg nhĩm tác gi phân vùng nguy c ri ro do ma ln trên a bàn tnh Lâm ng vi 2 cp: Cp I và cp II. Cp I: Khi lng ma trong 24 gi t 100 - 200 mm, kéo dài t 1 n 2 ngày và mc thit hi t 30 - 70% Cp II: Khi lng ma trong 24 gi t 100 - 200 mm, kéo dài t 2 n 4 ngày, hoc khi lng ma trong 24 gi t 200 - 300 mm, kéo dài t 1 n 2 ngày và mc thit hi trên 70%. Hình 4 ch ra bn phân cp nguy c ri ro do ma ln trên a bàn tnh Lâm ng. Trong ĩ, cp I thng xut hin phía ơng, cp II xut hin phía Tây ca tnh Lâm ng. 6. Các gii pháp nhm nâng cao hiu qu phịng chng thiên tai do hn hán, ma ln trên a bàn tnh Lâm ng - Rà sốt, iu chnh và lp quy hoch i vi khu dân c, khu cơng nghip, khu du lch, cơng trình phịng, chng thiên tai, cơng trình giao thơng và c s h tng. - Chuyn i c cu cây trng, vt nuơi phù hp vi tng khu vc ã phân cp mc ri ro do hn hán và ma ln. - Rà sốt quy trình vn hành các h cha ln; nâng cp và hồn thin các cơng trình thu li phc v ti tiêu. - T chc ào to, tp hun nâng cao nng lc i ng cán b làm cơng tác phịng, chng thiên tai. - Tng cng ph bin kin thc, truyn thơng, giáo dc, nâng cao nhn thc v các loi hình thiên tai cho cng ng. 7. Kt lun Qua phân tích và ánh giá nguy c ri ro do hn hán và ma ln ti tnh Lâm ng, nhĩm tác gi a ra mt s kt lun sau: - Hình th gây hn hán ti tnh Lâm ng ch yu do hot ng ca áp cao lnh lc a tng cng sâu v phía Nam, kt hp vi hồn lu giĩ Tây Nam li áp cao cn nhit i ti mc 500 mb, kt hp Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Mơi trng - S 24 - nm 2019 12 vi giĩ mùa ơng Bc hot ng mnh. Hình th này thng xut hin vào các tháng chính ơng (12, 1 và 2), thi gian khơng ma kéo dài khong 30 ngày. - Hn hán thng xy ra vào v ơng Xuân. Trung bình mi nm cĩ 1 n 2 t hn hán. Các huyn thng xuyên xut hin hn là n Dng, c Trng, Lâm Hà, Di Linh, Huoai, Th và Cát Tiên; riêng thành ph Bo Lc và huyn Bo Lâm ít khi xy ra hn hán. - Nguy c ri ro cp I do hn hán xy ra hu ht các a phng trong tnh, tr thành ph Bo Lc và huyn Bo Lâm rt ít xy ra; nguy c ri ro thiên tai cp II ch cĩ th xy ra các huyn Lâm Hà, c Trng, n Dng, Di Linh và Huoai. - Cĩ 10 hình th gây ma ln ti tnh Lâm ng. Thi gian kéo dài ít nht 4 ngày, nhiu nht 11 ngày. Hu ht ma ln tp trung phía Nam vi lng ma 100 - 200 mm, cĩ ni lên n 250 mm; phía Bc và phía ơng, lng ma dao ng 40 - 100 mm. - Trung bình mi nm cĩ 10 n 15 t ma va, ma to. Hu ht các t ma ln xy ra vi cng tng i ln, nhng ít cĩ ni vt quá 200 mm/24h và lng ma 100 mm/24h kéo dài 2 - 3 ngày liên tip. - Nguy c ri ro cp I do ma ln xy ra hu ht các a phng trong tnh; nguy c ri ro thiên tai cp II xy ra thành ph Bo Lc, các huyn Bo Lâm, Huoai, Th và Cát Tiên. - Bn phân cp nguy c ri ro do hn hán và ma ln cung cp thơng tin cnh báo, d báo cng nh giúp Ban ch huy Phịng chng thiên tai các cp ch ng trong cơng tác phịng chng thiên tai và tìm kim cu nn i vi các a phng thuc tnh Lâm ng. Li cm n: Nghiên cu này ã c T chc hp tác Quc t KOICA ti Vit Nam h tr trong D án “Tng cng nng lc bin i khí hu và giáo dc phát trin bn vng cho Trng i hc Tài nguyên và Mơi trng Vit Nam, nm 2017 (s 2017 - 003)”. TÀI LIU TH AM KHO [1]. B Tài nguyên và Mơi trng (2015). Báo cáo c bit ca Vit Nam v qun lý ri ro thiên tai và các hin tng cc oan nhm thúc y thích ng vi bin i khí hu. Nhà xut bn Tài nguyên - Mơi trng và Bn Vi t Nam. [2]. Th tng Chính ph, Quyt nh s 44/2014/Q-TTg, ngày 15/08/2014. Quy nh chi tit v cp ri ro thi ên tai. [3]. Th tng Chính ph, Quyt nh s 46/2014/Q-TTg, ngày 15/08/2014. Quy nh v d báo, cnh báo và truyn tin thi ên tai. [4]. Nguyn Th Vit Liên (2010). ánh giá mc ri ro vùng b tnh Tha Thiên - Hu do nc bin dâng và xây dng phn mm tr giúp ra quyt nh. Báo cáo tng kt tài nghiên cu Khoa hc và Cơng ngh cp Tnh. [5]. Uơng ình Khanh (2011). Nghiên cu d báo nguy c các thiên tai liên quan n dịng chy (l lt, l ng, l quét, hn hán) theo lu vc sơng i khơ trên lãnh th Vit Nam (ly sơng Cái Phan Rang làm ví d), xut chin lc phịng tránh và gim thiu. Báo cáo tng kt tài nghiên cu Khoa hc và Cơng ngh c p B. [6]. Nguyn Quang Kim (2005). Nghiên cu các gii pháp gim nh thiên tai hn hán các tnh duyên hi min Trung và Tây Nguyên. Báo cáo tng kt tài nghiên cu Khoa hc và Cơng ngh cp Nhà nc, mã s KC 08-22. [7]. Ngơ Duy Thi (2014). Xây dng bn ngp lt và h thng tháp cnh báo l huyn Huoai, k t n i bn ngp lt và c p bá o ng l trên sơng ng Nai t i cá c huyn Cát Tiên, T h, Huoai tnh Lâm ng. Báo cáo tng kt tài nghiên cu Khoa hc và Cơng ngh c p Tnh. [8]. Trn Xuân Hin (2009). Nghiên cu c im khí hu thy vn tnh Lâm ng phc v phát trin bn vng kinh t-xã hi tnh Lâm ng. Báo cáo tng kt tài nghiên cu Khoa hc và Cơng ngh cp Tnh. BBT nhn bài: 18/12/2018; Phn bin xong: 26/12/2018

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf41394_130856_1_pb_0358_2154211.pdf
Tài liệu liên quan