Mối liên hệ giữa một số yếu tố khí hậu và dịch sốt xuất huyết tại Việt nam, giai đoạn 1997-2017 - Thái Thị Thanh Minh

Tài liệu Mối liên hệ giữa một số yếu tố khí hậu và dịch sốt xuất huyết tại Việt nam, giai đoạn 1997-2017 - Thái Thị Thanh Minh: Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 90 MI LIÊN H GIA MT S YU T KHÍ HU VÀ DCH ST XUT HUYT TI VIT NAM, GIAI ON 1997 - 2017 Thái Th Thanh Minh1, Tae Yoon Park2 1 Trng i hc Tài nguyên và Môi trng Hà Ni 2 Trng i hc Yonsei, Hàn Quc Tóm tt St xut huyt là mt bnh truyn nhim cp tính do vi rút Dengue (DEN) gây nên, lây bênh theo chiu ngang, vi vt ch trung gian là mui vn (thuc chi Aedes). Có bn loi vi rút st xut huyt c tìm thy ti Vit Nam bao gm: DEN - 1 và DEN - 2 chim u th, DEN - 3 xut hin cui nm 1990 và gây ra t dch vào nm 1998, trong khi DEN - 4 c phát hin gia nm 1999 n 2003. Bài báo s dng phng pháp bn và thông tin a lý (GIS) xây dng bn phân b không gian ca mt s yu t khí hu và dch DEN. Dch st xut huyt có liên quan n s thay i thi tit và khí hu. Kt qu nghiên cu trong giai on 1997 - 2017, nhit trung bình nm, tn...

pdf10 trang | Chia sẻ: quangot475 | Ngày: 20/01/2021 | Lượt xem: 19 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Mối liên hệ giữa một số yếu tố khí hậu và dịch sốt xuất huyết tại Việt nam, giai đoạn 1997-2017 - Thái Thị Thanh Minh, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 90 MI LIÊN H GIA MT S YU T KHÍ HU VÀ DCH ST XUT HUYT TI VIT NAM, GIAI ON 1997 - 2017 Thái Th Thanh Minh1, Tae Yoon Park2 1 Trng i hc Tài nguyên và Môi trng Hà Ni 2 Trng i hc Yonsei, Hàn Quc Tóm tt St xut huyt là mt bnh truyn nhim cp tính do vi rút Dengue (DEN) gây nên, lây bênh theo chiu ngang, vi vt ch trung gian là mui vn (thuc chi Aedes). Có bn loi vi rút st xut huyt c tìm thy ti Vit Nam bao gm: DEN - 1 và DEN - 2 chim u th, DEN - 3 xut hin cui nm 1990 và gây ra t dch vào nm 1998, trong khi DEN - 4 c phát hin gia nm 1999 n 2003. Bài báo s dng phng pháp bn và thông tin a lý (GIS) xây dng bn phân b không gian ca mt s yu t khí hu và dch DEN. Dch st xut huyt có liên quan n s thay i thi tit và khí hu. Kt qu nghiên cu trong giai on 1997 - 2017, nhit trung bình nm, tng lng ma và tng lng bc hi t l thun vi t l mc DEN. Nhit tng 1oC s có 30 ngi mc DEN. Lng ma tng 100 mm s có 2 ngi mc DEN/10 vn dân. Bc hi tng 100 mm s có 26 ngi mc DEN/10 vn dân. Dch st xut huyt thng xut hin t tháng 7, nh dch t tháng 8 n tháng 12. T khóa: Virut Dengue (DEN); Mui Abstract The relationship between climate factors and Dengue fever in Vietnam, during the period of 1997 to 2017 Dengue fever is an acute infectious disease caused by Dengue virus (DEN). It is horizontally spread with mosquito (genus Aedes) acting as the disease vector. There are four types of Dengue virus found in Vietnam: DEN - 1 and DEN - 2 are predominant; DEN - 3 appeared in late 1990 and caused an outbreak in 1998; while DEN - 4 was discovered between 1999 and 2003. This paper uses Geographic Information System (GIS) method to develop spatial distribution maps of some climate factors and Dengue fever. Hemorrhagic fever has been linked to changes in weather and climate. Research results in the period 1997 - 2017 show that the average annual temperature, rainfall and total evaporation are directly proportional to DEN incidence ratio. 1oC rising in temperaturecorresponds to 30/10 thousand people having DEN. Increase rainfall of 100 mm results in 2 people having DEN in total of ten thousand people. Rising 100 mm of total evaporation leads to 26/10 thousand people having DEN. The dengue fever usually appears from July, the peak of outbreaks is from August to December. Keywords: Dengue virus (DEN); Mosquito 1. M u Trong nhng nm gn ây, nhiu dch bnh xut hin, nh hng n sc khe con ngi. Trong ó, các i dch cúm A/H5N1 xut hin ti châu Phi và châu Âu vi 641 trng hp mc và 380 trng hp t vong [1]. Tip n là i dch SARS, dch t, Zika, st xut huyt,... tng lên v quy mô và phm vi gây dch. Theo thng kê ca Cc Y t d phòng, Vit Nam có nhiu thành qu trong tiêm phòng vc xin thanh toán mt s bnh nh bi lit, un ván, bch hu, ho gà, viêm não Nht Bn, khng ch hiu qu các bnh nh dch t, st xut huyt, cúm A/H5N1, tay chân ming,... Nâng cao ý thc ca cng ng trong phòng chng dch thông qua công tác truyn thông nâng Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 91 cao nhn thc, ng thi hoàn thin h thng vn bn pháp quy v giám sát, phòng chng dch bnh. Song, do s gia tng dân s, s thay i thi tit, khí hu, quá trình ô th hóa, ô nhim môi trng,... làm gia tng dch bnh. Trong s ó, phi k n dch bnh DEN, mt trong nhng dch bnh ang gia tng và din bin phc tp Vit Nam. Quá trình truyn bnh DEN thông qua vector truyn bnh là mui vn (thuc chi Aedes). Vi iu kin nhit trên 20oC và ma nhiu là iu kin thun li cho các vector truyn bnh phát trin. Kt qu giám sát ca Trung tâm Y t d phòng Hà Ni cho thy, mt mui vn tng cao hn 3 n 3,5 ln so vi các nm trc, là nguyên nhân dn n t l mc dch cao, trong khi loi bnh hin này cha có vc xin iu tr [2]. 2. Các nghiên cu v dch DEN Trên th gii và Vit Nam ã có các nghiên cu v DEN nh biu lâm sàng ca bnh, nguyên nhân xut hin bnh và mi liên h ca dch DEN vi s thay i ca thi tit và khí hu. Suleman Atique và cng s (2016) [12] nghiên cu nh hng ca iu kin khí tng n chuyn dch DEN ti Pakistan, giai on 2006 n 2014 bng phng pháp phân tích chui thi gian. Yu t khí hu c la chn là nhit cc tr, lng ma, m tng i và ch s khí hu IOD, NINO 3.4. Tác gi khng nh rng ch s IOD óng vai trò quyt nh n s bùng phát dch trc nm 2012, song sau nm 2012 nguyên nhân quyt nh do s xut hin ca hin tng ENSO. Jing Liu-Helmersson và cng s (2016) [9] a ra d tính dch DEN trong th k 21 châu Âu. D tính theo kch bn, kh nng lan truyn ca vector Ae. aegypti có th m rng sang Bc Âu, thm chí lên c Nam Âu vi kch bn phát thi cao RCP 8.5. Song vi kch bn phát thi thp (RCP 2.6) vector Ae. aegypti có th m rng n Nice và Paris và mt s thành ph thuc Nam Âu. i vi vector Ae. albopictus có th m rng n tt c thành ph thuc Trung Âu (7 thành ph) vi RCP 8.5, RCP 2.6 ch 3 thành ph Nam Âu có kh nng xut hin dch. Mt nghiên cu tng t ca Felipe J. Colón - González và cng s (2013) [5] ch ra nh hng ca thi tit và bin i khí hu n dch DEN ti Mexico bng mô hình GAM (Generalized Additive Model). Kt qu nghiên cu cho rng nhit cc tiu di 5oC không nh hng n dch DEN, song nhit cc tiu trên 18oC có mi tng quan vi dch DEN. Nhit cc i dao ng t 20oC n 32oC, dch DEN tng nhanh, song trên 32oC không có mi liên h vi dch DEN. iu này tng t vi lng ma trên 550 mm. c tính vào nm 2080, dch DEN s tng 40 % so vi thi k c s (1970 - 1999). Nhóm tác gi Manan Saputra và cng s (2017) [7] ã ánh giá mt cách h thng phng pháp tip cn sc khe kim soát dch DEN Indonesia, thông qua tng quan các nghiên cu v DEN trong 5 nm. Kt qu nghiên cu ã ch ra các nguy c dn n bùng phát DEN gm: Kim soát im nóng, tui, môi trng. Ngoài ra, nhóm tác gi a ra xut mt s ngành khác nên tham gia vào kim soát dch DEN nh: môi trng, kinh t, xã hi, chính tr và các lnh vc liên quan. Tng t, Jing Chun Fan và cng s (2013) [10] ánh giá h thng và phân tích meta nguy c xut hin dch DEN vi s thay i nhit . Kt qu nghiên cu ch ra vi có mi tng quan dng ca DEN vi khong nhit trung bình 23,2oC - 27,7oC, nhit ti thiu là 18,1oC - 24,2oC, nhit ti a là 28,0oC - 34,5oC. c bit DEN s tng mnh vi nhit dao ng t 22,0oC - 29,0oC. Phm Th Thanh Ngà và cng s (2017) [8] s dng s liu phân tích không gian GIS tìm mi liên h gia dch DEN và bin khí hu. Bin khí hu Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 92 là lng ma (t s liu v tinh GSMap), ch s ENSO, nhit ti trm, nhit b mt (t nh v tinh MODIS), m tng i ti trm. Kt qu nghiên cu ch ra mi liên h gia nhit và lng ma vi dch DEN ti Hà Ni và Tin Giang vi h s tng quan trên 0,9. Hoàng Quc Cng và cng s (2016) [3] ng b t l mc DEN ti thành ph H Chí Minh và Bangkok da trên bn nhóm huyt thanh kháng nguyên khác bit nhau (DEN1, DEN2, DEN3 và DEN4). Phng pháp thng kê c nhóm tác gi s dng xây dng li ng cong xác sut xut hin dch hai thành ph. Hn ch ca nghiên cu c nhóm tác gi ch ra là các trng hp mc DEN u nhim trùng cp tính và phi nhp vin ti thành ph H Chí Minh. Song ti ng bng sông Cu Long, nu nhit lên 1oC nguy c nhp vin tng 12,2% i vi bnh truyn DEN [4]. Nghiên cu ca Thanh Toàn và cng s (2014) [12] nhn nh v dch st xut huyt ti Hà Ni giai on 2002 - 2009 là do nh hng ca thay i khí hu. Yu t khí hu c xem xét là nhit , lng ma và m tng i. DEN có mi tng quan ln vi m tng i theo chu k, th hin t l gia tng ca DEN theo thi gian. DEN xut hin sau 8 n 10 tun khi có s thay i nhit và lng ma, song i vi m tr khong 18 tun. Nguyen Phan Toai và cng s (2016) [14] ch ra mi liên h gia DEN và khí hu ti Cn Th, Vit Nam giai on 2001 - 2011, bng mô hình ARIMA (Autoregressive integrative moving average). Nghiên cu ch ra rng t l s ca mc DEN nhp vin ti Cn Th giai on 2001 - 2011 liên quan n s thay i m tng i, mà không phi nhit và lng ma. m tng i tr sau 1 tháng (p = 0,042) thì dch DEN xut hin. Ti Hà Ni, s ca mc DEN nhiu nht vào tháng 11. Mi tng quan ca DEN vi bc hi trung bình tháng là 0,236; tng quan vi m tng i là -0,358 và tng quan vi tng s gi nng tháng là 0,389 trong giai on 2008 - 2018 [6]. Nh vy, các nghiên cu ch ra dch DEN có mi tng quan i vi nhit , lng ma và m. Ngoài yu t thay i ca thi tit khí hu, t l dch DEN gia tng ph thuc vào tc ô th hóa, mt dân c, t l ói nghèo và dân trí ca ngi dân. i vi Vit Nam, dch DEN xut hin min Nam có tng quan vi m tng i và có tr 1 tháng [14], i vi dch xut hin min Bc có tng quan n lng bc hi và có tr 4,5 tháng [12]. Mô hình thng kê (ARIMA, STATA,) kt hp vi GIS là phng pháp ch o trong tìm mi liên h gia yu t thi tit, khí hu và dch DEN. 3. Ngun s liu và phng pháp nghiên cu 3.1. Ngun s liu S liu c s dng trong nghiên cu gm hai loi: - S liu khí hu bao gm: Tng lng bc hi, nhit trung bình, tng lng ma ca 120 trm khí tng, thy vn trên quy mô c nc, c cung cp t Trung tâm T liu Khí tng Thy vn. dài chui s liu t nm 1997 - 2017, trng hp s liu khuyt thiu c thay th bng giá tr -99.0 và không x lý khi tính toán. - S liu dch DEN c thu thp t Báo cáo phân b s mc/t vong do dch DEN theo tháng, tnh/thành ph ti Vit Nam, c cung cp t Trung tâm Y t D Phòng Hà Ni. S liu dch DEN c x lý theo nm, tính toán theo t l mc bnh/10 vn dân. 3.2. Phng pháp nghiên cu - Phng pháp bn và thông tin a lý (GIS): c s dng xây dng bn phân b không gian ca mt s yu t khí hu và dch DEN vi t l bn nn a hình là 1: 9.500.000. - Phng pháp thng kê: S dng phn mm STATA 13 phân tích hi Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 93 quy. Do c thù ca s liu khí hu c thng kê ti các trm quan trc, trong khi s liu dch DEN li c thng kê theo tnh/thành ph. Vì vy, tác gi ghép ni d liu theo nm tng ng vi các trm và tnh/thành ph vi nhau. xác nh nh hng ca mt yu t khí hu lên t l mc DEN, ln lt tin hành dò t ng theo kinh và v ca các trm quan trc tng ng vi các tnh/thành ph. S liu dch DEN mi tnh c ánh mã nhn din t ng (encode) và lu vào mã nhn din ca các tnh/thành ph (tinhid). Vi s liu khí hu, các trm c c sp xp tng ng theo v trí ca các tnh/thành ph. Trong quá trình nhn din, ti mt s tnh/ thành ph có th nhiu hn 1 trm quan trc. Ví d, tnh Qung Bình có hai trm ng Hi và Ba n, tnh Qung Tr có hai trm ông Hà và Khe Sanh. Do ó, khi ghép ni d liu, tác gi chn trm quan trc có kinh , v gn vi v trí a lý ca tnh nht. Vì vy, d liu cui cùng sau khi ghép ni là 1.058 quan sát theo tnh trong giai on 1997 - 2017. 4. Kt qu và tho lun 4.1. Phân b nhit trung bình nm và s ngi mc DEN Phân b không gian ca nhit trung bình nm (Hình 4) ch ra các khu vc nóng nht ca Vit Nam bao gm: Vit Bc, ng Bng Bc B dao ng 23 - 25oC, ven bin Trung B t 25 - 27oC, ông Nam B t t 23 - 25oC, riêng khu vc Tây Nam B t mc cao nht t 27 - 29oC, các vùng núi cao vùng Tây Bc, cao nguyên Lâm ng khong 15 - 17oC. Phân b nhit trung bình nm theo thi gian (1997 - 2017) có xu th tng lên. Các k lc nhit thng ri vào các thi k hot ng mnh ca ENSO. in hình nhit trung bình cao nht vào nm xut hin El Nino là 1998 (24,9oC), 2015 (24,7oC) và 2016 (24,7oC), thp nht vào các nm xut hin La Nina là 2011 (22,2oC) (Hình 7a). Phân b theo không gian ca dch DEN và nhit trung bình nm c ch ra trên hình 4. Trong ó, dch DEN thng bùng phát các khu vc nh Bc Trung B, Nam Trung B và Nam B và là khu vc thng có nhit trung bình ln nht c nc, dao ng mc 25 - 35oC. ây là nhit thun li mui Aedes sinh trng và phát trin. Trong 21 nm (1997 - 2017), t l ngi mc DEN Vit Nam có xu hng tng, trung bình 1,2/10 vn dân. Nm 1998 là nm có t l mc cao nht (234,9/10 vn dân), tip n nm 1997 là 166,9/10 vn dân. Trong giai on 2000 - 2015 t l mc bnh cao, sau ó gim trong nm 2014 và tip tc tng trong 3 nm tr li ây. 0 5 0 0 1 0 0 0 1 5 0 0 T y le m a c S X H 18 20 22 24 26 28 Nhiet do binh quan Mac Fitted values Hình 1: Mi quan h gia nhit trung bình vi s ca mc DEN Mi quan h gia t l ngi mc DEN và nhit trung bình da trên phng trình hi quy tuyn tính mt bin: DEN = 29,682.T tb - 632,0362 (1) Trong ó, T tb là nhit trung bình nm, R2 = 0,00647 tng ng mc ý ngha 0,01. Theo phng trình (1) s ngi mc DEN t l thun vi s thay i ca nhit trung bình nm. Nu nhit trung bình tng lên 1oC có khong 30 ngi mc DEN/10 vn dân. Xét ngu nhiên trên 3 khu vc ca Vit Nam: + Vùng có nhit trung bình nm thp: Lng Sn có nhit trung bình xp x 15,5oC, t l mc DEN là 0,81/10 vn dân. + Vùng có nhit trung bình nm mc trung bình: Hà Ni có nhit Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 94 trung bình xp x 24,1oC, t l mc DEN là 71,32/10 vn dân. + Vùng có nhit trung bình nm cao: Khánh Hòa có nhit trung bình xp x 27,5oC, t l mc DEN là 106,2/10 vn dân. Nh vy, các khu vc có nn nhit cao, t l mc DEN ln hn vùng có nn nhit thp. 4.2. Phân b tng lng ma nm và s ngi mc DEN Trái ngc vi nhit trung bình, tng lng ma nm trên c nc có xu th gim trong giai on 1997 - 2017. Lng ma min Bc cao hn min Nam. Mi liên h gia lng ma vi iu kin v không rõ rt hoc không nht quán so vi lng ma và a hình (Hình 5). 0 5 0 0 1 0 0 0 1 5 0 0 T y le m a c S X H 1000 2000 3000 4000 5000 Tong luong mua hang nam Mac Fitted values Hình 2: Mi quan h gia tng lng ma nm vi s ca mc DEN i vi các thành ph ln nh Hà Ni, à Nng và thành ph H Chí Minh, s ca mc DEN tng cao. Dch DEN xut hin ti thành ph H Chí Minh t tháng 6 n tháng 11, nh dch là tháng 10, trong giai on mùa khô. Ti Hà Ni, dch DEN xut hin t tháng 9 và kt thúc vào tháng 11, nh dch là cui tháng 10 u tháng 11. Trong khi ti à Nng, dch DEN bùng phát t tháng 8 và nh dch li xut hin vào tháng 11 trong thi k mùa ma (Hình 7f). Mi quan h gia t l ngi mc DEN và tng lng ma da trên phng trình hi quy tuyn tính mt bin: DEN = 0,01606 R + 88,14125 (2) Trong ó, R là tng lng ma nm, R2 = 0,0016 tng ng mc ý ngha 0,05. Theo phng trình (2) s ngi mc DEN t l thun vi tng lng ma nm. Nu lng ma tng lên 100 mm có khong 2 ngi mc DEN/10 vn dân. Xét ngu nhiên trên 3 khu vc ca Vit Nam: + Tng lng ma nm thp: Sn La (1018 mm), t l mc DEN là 0,81/10 vn dân. + Tng lng ma nm mc trung bình: à Lt (1997,8 mm), t l mc DEN là 93,2/10 vn dân. + Tng lng ma nm cao: Bc Quang (3762,4 mm), t l mc DEN là 0,64/10 vn dân. Mi tng quan gia DEN vi tng lng ma nm không cao. 4.3. Phân b tng lng bc hi nm và s ngi mc DEN Bên cnh nhit và lng ma, bc hi là yu t quan trng, nh hng trc tip n t l mc DEN. Tuy nhiên, lng bc hi tng hay gim ph thuc vào nhit , gió và din tích mt thoáng. Lng bc hi tng ng ngha làm gia tng m ca không khí, to iu kin thun li cho mui phát trin. 0 1 0 0 0 2 0 0 0 3 0 0 0 4 0 0 0 500 1000 1500 2000 Tong luong boc hoi Mac Fitted values Ty le mac sxh Hình 3: Mi quan h gia tng lng bc hi vi s ca mc DEN Tng lng bc hi nm trên c nc tng lên trong giai on 1997 - 2017. Bc hi cao nht vào nm 1998 vi giá tr 1019,1 mm, thp nht vào nm 2000 vi Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 95 giá tr 880,2 mm. Khu vc có tng lng bc hi cao nht t à Nng tr vào (Hình 6). Lng bc hi nhiu nht thuc v trm Cam Ranh (1675 mm), Vinh (1320 mm), Nha Trang (1264 mm). Lng bc hi ít nht nm các vùng núi cao dãy Hoàng Liên Sn nh Tam o (422 mm), Bc Hà (501 mm) và khu vc Trung Trung B và Nam Trung B nh Trà My (611 mm). Mi quan h gia t l ngi mc DEN và tng lng bc hi da trên phng trình hi quy tuyn tính mt bin: DEN = 0,26725 V - 151,922 (3) Trong ó, V là tng lng bc hi, R2 = 0,0393 tng ng vi mc ý ngha 0,01. Theo phng trình (3) s ngi mc DEN tng thêm 26/10 vn dân nu tng lng bc hi nm tng thêm 100 mm. + Tng lng bc hi nm thp: Tam o (422 mm), t l mc DEN là 1,62/10 vn dân. + Tng lng bc hi nm mc trung bình: Hà Ni (663,6 mm), t l mc DEN là 71,32/10 vn dân. + Tng lng bc hi nm cao: Cam Ranh (1675 mm), t l mc DEN là 112,2/10 vn dân. Tng lng bc hi nm tng, t l mc DEN tng và ngc li. 5. Kt lun Nhit trung bình nm có xu th tng trong giai on 1997 - 2017. Nn nhit nm trên lãnh th Vit Nam rt thun li cho bùng phát dch DEN. Vùng có nhit cao cho t l mc DEN cao hn vùng có nhit thp. Tng lng ma gim, song tng lng bc hi tng trong giai on 1997 - 2017, giá tr ca ch s m ln hn 1, ng ngha vi khí hu m t, mt trong nhng iu kin thun li mui Aedes sinh trng và phát trin. Nhit trung bình nm t l thun vi t l mc DEN. Nhit tng 1oC s có 30 ngi mc DEN/10 vn dân. Tng lng ma nm t l thun vi t l mc DEN. Lng ma tng 100 mm s có 2 ngi mc DEN/10 vn dân. Tng lng bc hi t l thun vi t l mc DEN. Bc hi tng 100 mm s có 26 ngi mc DEN/10 vn dân. Dch DEN thng xut hin vào tháng 7, nh dch xut hin trên c nc t tháng 8 n tháng 12. Thành ph H Chí Minh là ni có dch DEN ln nht, sau n thành ph Hà Ni và cui cùng là à Nng. TÀI LIU THAM KHO [1]. B Y t (2014). Atlas các bnh truyn nhim ti Vit Nam giai on 2000 - 2011. [2]. B Y T (2017). Hi tho ánh giá công tác phòng, chng st xut huyt 2016 - 2017 và nh hng hot ng trng tâm giai on 2018 - 2020 (khu vc phía Bc). [3]. Cuong Hoang Quoc et al (2016). Synchrony of dengue incidence in Ho Chi Minh city and Bangkok. Neglected Tropical Diseases, Vol 10(12), pp.1 - 18. [4]. Dung Phung et al (2016). High temperature and risk of hospitalizations, and eect modifying potential of socio-economic conditions: A multi-province study in the tropical Mekong Delta region. Environmet International. [5]. Felipe J Colón - González et al (2013). The eects of the weather and climate change on dengue. Neglected Tropical Diseases, Vol 7, Issue 11, pp.1 - 9. [6]. Tran Thi Tuyet - Hanh et al (2018). Climate variability and dengue hemorrhagic fever in Hanoi, Vietnam, During 2008 to 2015. Asia Pacic Journal of Public Health. DOI:10.1177/1010539518790143. [7]. Manan Saputra and Husda Oktaviannoor (2017). One health approach to dengue haemorrhagic fever control in Indonesia: A systermatic review. The 1st International Conference on Global Heath. [8]. Pham Thi Thanh Nga et al (2017). Modelling dengue disease with climate variables using geospatial data. AOGS conference in Singapore. [9]. Jing Liu - Helmersson et al (2016). Climate change and Aedes vectors: 21st century projection for dengue transmission in Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 96 Europe. EbioMedicine. [10]. Jing ChunFan et al (2015). A systematic review and meta-analysis of dengue risk with temperature change. Int. J. Environ. Res. Public Health, Vol 12, pp.1 - 15. [11]. Samir Bhatt et al (2013). The global distribution and burden of dengue. Letter research, Vol 496, pp. 504 - 507. [12]. Suleman Atique et al (2016). Meteorological inuences on dengue transmission in Pakistan. Asian pacic journal of tropical medicine. Elservier, Vol 9 (10), pp.954 - 961. [13]. Do Thi Thanh Toan et al (2014). Climatic - driven seasonality of emerging dengue fever in Ha Noi, Viet Nam. BMC Public Health, Vol 14, pp.1 - 10. [14]. Nguyen Phan Toai et al (2016). Associations between dengue hospitalization and climate in Can Tho, Viet Nam, 2001 - 2011. Vol 9 (2), Environment Asia, pp.55 - 63. Hình 4: Phân b không gian nhit trung bình nm và s ngi mc DEN (tính bng t l mc/10 vn dân) trên lãnh th Vit Nam Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 97 Hình 5: Phân b không gian tng lng ma nm và s ngi mc DEN (tính bng t l mc/10 vn dân) trên lãnh th Vit Nam Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 98 Hình 6: Phân b không gian tng lng bc hi nm và s ngi mc DEN (tính bng t l mc/10 vn dân) trên lãnh th Vit Nam Nghiên cu Tp chí Khoa hc Tài nguyên và Môi trng - S 26 - nm 2019 99 (a) (b) (c) (d) (f) Hình 7: Phân b theo thi gian nhit trung bình nm (a), tng lng ma nm (b), tng lng bc hi nm (c), ch s m (d) và s ca mc DEN ti các thành ph ln ca Vit Nam (f) BBT nhn bài: 06/5/2019; Phn bin xong: 15/5/2019

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf42755_135353_1_pb_1017_2189833.pdf
Tài liệu liên quan